گفتار بيستم آشفتگى كارهاى تهران
ما پيشآمدهاى تهران را تا سروزيرى دوم مستوفى الممالك در مردادماه 1294 ، نوشته و پس از آن در گفتگو از داستان كوچ بازنموديم كه پس از شكست ساوه و رباط كريم كه كوچندگان را رو داد در ديماه آنسال كابينه مستوفى برافتاد و بجاى او فرمانفرما سروزير گرديده كابينه پديد آورد ، ولى زمان او دراز نبود و در نيمههاى اسفند برافتاد و بجايش سپهسالار سروزير گرديد ، و در زمان اين بود كه عثمانيان سپاه باراتوف را شكسته و تا آوج پيش آمدند و قزوين و بلكه تهران به بيم افتاد . از آنسوى كوچندگان كه با عثمانيان بايران بازگشته بودند در كرمانشاهان بنياد دولت ديگرى بسروزيرى نظام السلطنه نهادند . در نتيجه اينها در تهران جنبشهايى برخاست و سپهسالار برافتاد و از تهران نيز بيرون رفت و از آنسوى تا ديرگاه كسى نتوانست كابينه پديد آورد و پس از چند هفته بود كه وثوق الدوله كابينه درست كرد و رشته كارها را بدست گرفت و در زمان او بود كه چون انگليسيان بغداد را بگشادند عثمانيان در ايران ماندن نتوانستند و يكايك شهرها را رها كرده و بازگرديدند و كوچندگان نيز برخى بايران و برخى به جاهاى ديگر پراكنده شدند و بدينسان كارها يكرويه گشت .
ولى ديرى نگذشت كه شورش روسستان رو داد و در همهجا ديگرگونيها پديد آورد . چنان كه گفتيم در سايه اين پيشآمد در تبريز و ديگر جا آزاديخواهان بتكان آمدند و بكارهايى از سودمند و بيسود برخاستند . ولى در تهران جز آشفتگى ديده نشد تا ساليان دراز اين آشفتگى در ميان بود .