و چون امريكا نيز اينزمان از همدستان آنان شمرده ميشد مسيونرهاى امريكايى كه در ارومى فراوان و داراى مدرسه و بيمارستان و بنيادهاى ديگر مىبودند و از ساليان دراز در اين سامانها زيسته و به همه چيز آشنايى ميداشتند با آنان همدستى مىكردند .
اين آهنگ چون دانسته گرديد و آگاهى به تبريز رسيد كميته ايالتى دموكرات با تلگراف چگونگى را بتهران گفت و درخواست جلوگيرى كرد . در تهران دولت بگفتگوهايى پرداخت . ولى نتيجه آن را ما نميدانيم . تنها پاسخ سفارت آمريكا را در روزنامهها نوشتند .
چون گفته ميشد پولى از آمريكا از دولت ، براى سپاهآرايى از مسيحيان فرستاده شده سفارت امريكا اين را دروغ ميخواند ، و راستى اين بود كه آن پول از آمريكا از يك ميسيون دينى فرستاده شده بود ، نه از دولت . ميسيون پولى براى بخشيدن به بيچيزان فرستاده بود و مسيو نران آن را در راه پديد آوردن سپاه از مسيحيان به كار برده بودند .
در خود ارومى اجلال الملك بكونسلگريها كاغذ نوشت و رنجيدگى نمود . ولى چسود داشت ؟ ! دولتها جز در بند كار خود نبودند . از آنسوى مسيحيان ارومى در آن چند سال به پشتيبانى روسيان با دولت نافرمانى نموده و بهمسايگان خود آزار و گزند فراوان رسانيده بودند . و در اينهنگام كه روسيان بيرون ميرفتند ناگزير به خود بيمناك ميشدند و آرزوى پناهگاهى ميكردند ، و اين آهنگ دولتها براى ايشان يك پيشآمد نيكى بود ، و اينست با شادى آن را ميپذيرفتند و از آنكه بكينهجويى از مسلمانان توانا خواهند بود خشنودى بسيار مينمودند . در اينميان بيك آرزوى خامى نيز افتاده بودند ، و آن اينكه ارومى و آن پيرامونها را بدست گرفته يك كشور آزادى براى آسوريان با همه مسيحيان پديد آورند . مارشيمون و ديگر سران براى خود فرمانروايى مىخواستند .
اينان از ساليان دراز رشته كارهاشان در دست بيگانگان بوده و كمتر پرواى ايرانيگرى يا عثمانيگرى داشته بودند .
در اينهنگام روسيان از ايران ميرفتند و در ارومى نيز افزار و كاچال ميفروختند ،
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 713
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٧١٣