نايب حسين و ظفر نظام و چراغعليخان چون ديگر سودى در همدستى با كوچندگان نديدند جدا گرديده و هريكى با دسته خود بجاى ديگرى رفتند . اما سالار ناصر و ديگران پيروى از كوچندگان كردند و با آنان بودند . اين سالار ناصر و خاندانش زيان بسيار ديدهاند و روسيان خانه ايشان را تاراج و ويران كردهاند و من نميدانم اكنون در كجايند ، آيا زندهاند يا نه ؟ .
اما امير حشمت و همراهان او شب پنجشنبه را در يك دزدى در آن پيرامونها بسر برده و فردا از حسنآباد گذشته بورامين رفتند و ژاندارم و مجاهد باهم بودند . در ورامين و مباركآباد چند روز ايستادند تا براى گذشتن از كوير بسيج افزار كنند و چون كردند از آن راه ، كه كوير را يازده روزه پيمودند گذشته و از مهاباد سر درآوردند و آهنگ اسپهان كردند .
در گرماگرم اين پيشآمدها كابينه مستوفى برافتاد و كابينه نوينى بسروزيرى فرمانفرما به روى كار آمد . وزيران نيز ديگر شدند و كسان نوينى از شهاب الدولى و صارم - الدوله و سردار منصور و مشاور الممالك بوزيرى رسيدند . از وزيران كهن سپهدار و علاء السلطنه در اين كابينه بودند . اين پيشآمد نتيجه تهى شدن تهران از تندروان ، يا بهتر گويم از آزاديخواهان بود و فرمانفرما از هواخواهان بنام دو دولت شمرده ميشد .
با اينهمه ، گفتگوى پيمان كه با انگليسيان آغاز شده بود بجايى نرسيد و چنان كه گفتيم پس از شكست ساوه و رباطكريم و دور شدن آزاديخواهان از پيرامونهاى تهران و ديگر انگليسيان آن را دنبال نكردند . دولت نيز تنها بنام بىيكسويى بس كرده و خاموش نشست .
اين كابينه بيكبار به دو دولت گراييده و بكوچندگان و كارهاى آنان ارج نگزارده و به آن جز با ديده نافرمانى بدولت ننگريست .
اما كوچندگان چون بكاشان رسيدند بيش از چند روزى در آنجا نماندند و چون روسيان از پى ميآمدند آهنگ اسپهان كردند . با روسيان در پيرامون كاشان نيز جنگى رو داد ولى زود بپايان رسيد و روسيان شهر را بدست گرفتند .
اسپهان را گفتهايم يكى از كانونهاى شور و خروش ميبود . زيرا از آغاز جنگ
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 656
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٦٥٦