گفتار ششم درآمدن عثمانيان به آذربايجان
چنان كه گفتيم چون دولت عثمانى پا بجنگ نهاد در مرزهاى ايران در همهجا شور برخاست . زيرا از يكسو كردان بنام جهاد يا بآهنگ تاخت و تاراج سخت بشوريدند ، و از يكسو مجاهدان ايران در چند جا بجنگ و كوشش برخاستند . چنان كه امير حشمت و ياران او از مرز « بازرگان » به خاك ايران درآمده با روسيان به نبرد پرداختند و فشنگچى و همدستان او از سوى ساوجبلاغ بكوشش برخاستند . از يكسو نيز سپاهيان عثمانى در چندجا پا به خاك ايران گزاردند . در پيرامون ارومى آشوب بيش از ديگر جاها بود و در چهار سال زمان جنگ جهانگير اين شهر بيش از همه شهرهاى ايران آسيب يافت .
در پيرامون ارومى گذشته از داستان روس و عثمانى كردان و آسوريان مايه گرفتارى ديگرى بودند . كردان بتاخت و تاراج خو كرده هميشه چشم به راه فرصتى مىنشستند كه بيرون ريزند و هرآبادى كه بجلوشان آمد تاراج كنند . آسوريان نيز كه از ساليان دراز در زيردست مسيونرهاى آمريكا و فرانسه كينه مسلمانان را در دل گرفته و پس از آمدن روسيان بايران خود را بايشان بسته بودند براى رسانيدن هرگونه گزند و آسيب بايرانيان آماده مىايستادند و اين هنگام روسيان تفنگ و افزار جنگ به آنان داده بودند .
در مهرماه كه هنوز عثمانى بجنگ در نيامده بود كردان رشته ايمنى را گسستند و روز هشتم آبانماه بود كه دستههاى انبوهى از ايشان ناگهان از كوههاى خود سرازير شده و از مرز ايران گذشته و بآباديهاى خاك ايران ريختند و بىآنكه