3 - با دو سفارت درباره چگونگى پديد آوردن يك سپاه بسامان كوچكى بسكالش و گفتگو پردازد .
4 - با محمد عليميرزا درباره بيرون رفتن وى از ايران بگفتگو پردازد و بهمراهان او آمرزش همگانى ( عفو عمومى ) دهد .
اينست پيشنهادهاييكه دولتهاى همسايه بدولت ايران مينمودند و بپاداش يك دستگيرى بسيار كوچكى چنين چيزهاى بزرگى را درخواست مينمودند . شما چون نيك انديشيد اين درخواستها سنگينتر و ننگينتر از آنهاست كه با التماتوم پيشنهاد كرده بودند و آنشور و خروش را در ايران پديد آورد . بويژه داستان سازش دادن سياست دولت با پيماننامه 1907 كه خود خرسندى دادن به دو بخشى ايران ميانه دو همسايه ميبود . ما گفتهايم كه روس و انگليس آن پيماننامه را در ميان خود بىآگاهى از ايران بستند و چون آن را آشكار گردانيدند دولت رنجيدگى سختى نمود و توده بيزارى از آن نشاندادند ، روزنامهها گفتارها نوشتند . اكنون دو دولت با نرمى و آرامى آن را به گردن دولت ايران مىگزاردند .
درخواست دوم كه پراكنده ساختن مجاهدان باشد پرده از روى يك رازى بر - ميدارد ، و آن اينكه دو دولت از پيدايش مجاهدان ناخشنود ميبودند و اين دسته مردان غيرتمند و جانباز را كه ناگهان از ميان توده بيرون آمدند و در اندك زمانى يك نيروى بزرگ و توانايى شدند بزيان كار خود ميدانستند . و اين بود هميشه از در كارشكنى مىآمدند ، و هواداران خود را بكاستن از ارج ايشان واميداشتند . اينكه ما مىبينيم كسانى از پيشروان از گام نخست بمجاهدان روى سرد نشان ميدادند و نام تاراجگر يا مردمآزار به روى ايشان ميگزاردند ، و سپس چون محمد عليميرزا برافتاد و نيازى بجنگ و جانبازى نماند بجاى ارجشناسى از آنان و گرامى داشتن سخت خوارشان داشتند و تا توانستند به هيچ كار راهشان ندادند ، و در برابر آنان دسته ديموكرات را پديد آوردند ، و دشمنى بميان ايشان انداخته داستان پارك اتابك را پيش آوردند - اين كارها اگر هم با دستور نمايندگان دو دولت نبوده بهرحال بسود ايشان بوده است .
در اينجا هم مىبينيم از درخواستهاييكه مىكنند آنست كه بازماندهء آنمردان
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 505
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٥٠٥