2 ) ميرزا على آقا ثقة الاسلام : اينمرد پيشواى شيخيان شمرده ميشد ، خوانندگان نام شيخى را شنيدهاند ، ايندسته از زمان فتحعلى شاه پديد آمدند و عنوانش آن بود كه شيخ احمد احسايى كه از مجتهدان بنام ميبود فلسفه يونان را با دين اسلام درآميخته بسخنانى برخاست و ديگران با او به پيكار برخاستند و مردم را برو شورانيدند . و چون شيخ را نيز هواداران بسيار مىبود در ميانه كشاكش و دو تيرگى پديد آمد و پيروان او را « شيخى » ناميدند . پس از شيخ احمد سيد كاظم رشتى جانشين او شد ، پس ازو كريم خان در كرمان و حاج ميرزا شفيع آقا در تبريز خود را جانشين خواندند و بدينسان شيخيان نيز دو دسته شدند . از آنسوى در شيراز سيد عليمحمد باب برخاست و بيكبار راه ديگرى پيش گرفت ، در تبريز هردو تيره شيخيان مىبودند و ميانه ايشان با ديگران كه متشرع ناميده ميشدند كار بجنگ كشيد . آن پندارهايى كه افلاطون و ارسطو دو هزار سال پيش در باغ آكادمى آتن بافته بودند در تبريز قمه شده در ميدان ويجويه به شكم جوانان فروميرفت . پس از سالهايى خونريزى خوابيده ولى سه دسته بيكبار جدا زيستندى . دو همسايه كه يكى شيخى و ديگرى متشرع بودى باهم آمد و شد نكردندى ، دختر بهمديگر ندادندى ، در كوچه به يكديگر سلام ندادندى . ملايان كه از اين كشاكش بازار خود را گرم يافتندى همه ساله در رمضان و محرم بالاى منبرها اين سخنان كهن را تازه كردندى ، و اينسو از آن و آنسو از اين آنچه ناگفتنى بود گفتندى .
سردسته شيخيان چنان كه گفتيم حاج ميرزا شفيع آقا و خاندان او ، و از اينسوى سردسته متشرعان حاج ميرزا احمد آقا و خاندان او مىبودند . پس از ميرزا شفيع آقا پسرش ميرزا موسى آقا بجايش نشست . پس از وى در سال 1280 ميرزا على آقا جانشين گرديد ، ولى اين نيكمرد از روز نخست بكاستن از سختى دو تيرگى و دشمنى كوشيد و در اينباره داستانهايى هست كه در اينجا نمىآوريم ، همين اندازه مى - نگاريم : از گام نخست پاكى خود را به همه نشانداد ، و چون در سال 1285 جنبش مشروطه برخاست و مجتهدان و ملايان در مسجد صمصام خان گرد آمدند او نيز به آن جا درآمده همزانوى ايشان نشست و پاكدرونانه آميزش آغاز كرد . جنبش مشروطه تكان
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 314
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٣١٤