به خود لرزيده و نايستاده و زود بازگشتند . ولى بدنهادانى شادمانى نيز مىنمودند ، كينه شوم شيخى و متشرع در اينجا نيز كار خود را ميكرد . روسيان آن پيرامونها را پر كرده در پشتبامها و ديگر جاها آماده مىايستادند كه مبادا شورشى رو نمايد ، از اينكه كينه كشتگان خود را جستهاند شادى نشان ميدادند .
ما گرفتن اين نه تن و بردن ايشان را بكونسولخانه نوشتيم ولى از اينكه چه رفتارى با ايشان در آنجا و در باغشمال كردند و چه گناهى بر آنان گرفتند ، سخنى نرانديم .
در اينجا مىبايد به آن پردازيم :
چنان كه گفتيم از پترسبورگ دستور رسيده بود كسانى را كه در جنگ روسيان پا در ميان داشته بودند دستگير كرده و رسيدگى نموده از روى قانون جنگى روس بسزا رسانند و ما خواهيم ديد از اين هشت تن چندتنى هرگز پايى در ميان كار نداشته بودند و ديگران نيز گناهى كه سزايش مرگ باشد ( اگرچه از ديده روسيان بنگريم ) نميداشتند . پس براى چه اينان را بدار آويختند ؟ ! . . براى چه آن يكتن را رها كردند ؟ ! . .
چنان كه گفتيم ميلر كونسول روس و ودنسكى دستيار او و فرمانده باغ شمال كه اين زمان رشته كارها را در دست ميداشتند و اين كشتارها با دستور آنان پيش مىرفت چندين خواست را در يك جا دنبال ميكردند ، از يكسو كينه سيلى را كه از دست مجاهدان خورده بودند بازمىجستند ، از يكسو مردان كاردان و غيرتمند را از پا انداخته راه پيشرفت سياست خود را هموار ميساختند . پس از همه ميكوشيدند رويه كار را نگه - داشته زمينه خردهگيرى بتوده انگليس و ديگران باز ننمايند . اين بود عنوان رسيدگى و داورى پيش آورده و چنين مىنمودند كه كسانى را كه مىگيرند بداورى ميكشند و بگناهش رسيدگى مىنمايند و هركه را كه گناهى نبوده رها ميسازند ، چنان كه از اين نه تن آقا كريم را رها ساختند .
و ليكن راستى را نه داورانى مىبودند و نه رسيدگى ميشد ، كسانى را كه مى - گرفتند برخى را خود ميلر و ودنسكى ميشناختند كه از بنيادگزاران مشروطه ميباشند و چون مردان غيرتمند و كاردانى هستند در آينده سنگ راه سياست روس خواهند بود
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 312
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٣١٢