همچنان بىپروا مىايستاد ، دو ركعت نماز خوانده بالاى كرسى رفت « 1 » . سوم ضياء - العلماء را خواندند : شادروان از جوانى تن بمرگ نميداد و دست مىگشاد و بروسى با افسر سخن آغاز كرده مىگفت : « ما چه گناه كردهايم ؟ ! . . آيا كوشيدن در راه كشور خود گناه است ؟ ! . . » دژخيمان دستهاى او را از پشت بستند و با زور بالاى كرسيش بردند .
چهارم صادق الملك را خواندند . پنجم آقا محمد ابراهيم را پيش آوردند : او با پاى خود بالاى كرسى رفت و ريسمان را به گردن انداخت . ششم دايى ضياء العلماء آن پير - مرد را پيش خواندند . هفتم نوبت حسن بود : جوان دلير بالاى كرسى با آواز بلند داد زد : « زنده باد ايران ، زنده باد مشروطه » . پس از همه نوبت قدير پسر شانزده ساله رسيد و او را نيز بالاى كرسى برده ريسمان بگردنش انداختند « 2 » .
روسيان براى آنكه دژخويى خود را نيك نشان دهند بارى آن نكردند چشمهاى اينان را بندند و يا چون يكى را مىآويزند و بالاى دار دست و پا مىزند ديگران را دور نگه دارند . برادر را روبروى چشم برادر بدار كشيدند . چنان كه از پيكرهها پيداست دژخيمان از ناآزمودگى ريسمانها را چنان نينداختهاند كه زود آسوده گرداند ، بيشترشان تا دقيقهها گرفتار شكنجه جان كندن بودهاند .
سربازخانه كه در آن چند سال همواره كانون جوشها و خروشهاى غيرتمندانه آزاديخواهان ميبود كنون چنين هنگامه دلگداز را به خود ميديد ، ولى جاى افسوس نميبود . در آنهنگامه دلگداز نيز غيرت ايرانى كار خود را كرده و سربازخانه مردانگى - هاى ثقة الاسلام و آقا محمد ابراهيم و ديگران را ديده و آواز بلند حسن نوجوان را به « زنده باد ايران ، زنده باد مشروطه » شنيد .
چون اين كار انجام يافت در سربازخانه را باز كردند ، و گويا در اينهنگام بوده كه آقا كريم برادر شيخ سليم را كه بازماندهء نه تن بود آزاد ساختند . ايرانيان كه در بيرون ايستاده بودند بدرون آمده آن ديدار دلگداز را تماشا نمودند . غيرتمندان
هامش
( 1 ) مستر تورنر مينويسد : چون نوبت به ثقة الاسلام رسيد دژخيمان خود را پس كشيدند . افسران روسى آنانرا سخت زدند و با زور به كار واداشتند .
( 2 ) اين داستان بدينسان از روى جستجوهاييست كه آقاى مهدوى كرده و يادداشت نموده و براى ما فرستاده ، چند جمله نيز از يادداشت اردبيلى بر آن افزوده شده . درستترين آگاهى كه بدست آمده همينست .