ديرى آواز آن در همهجا شنيده ميشد . گويا روسيان جشن و شادى مينمودند . اين شب را نيز مردم كمتر خوابيدند و يكى از شبهاى هراسناك تبريز مىبود .
روز پنجشنبه روسيان بارك درآمده آنجا را بدست گرفتند و بيرق خود را بالاى آن برافراشتند ، و چون هنوز از شهر بيم ميداشتند آنچه گندم و جو و قورخانه در آنجا بود بار كرده بباغ شمال بردند . نيز بعالىقاپو و گمرك و پستخانه سالدات و قزاق گزاردند .
هنگام پسين يكدسته ديگر از سپاه روس كه تازه مىرسيدند به شهر درآمده و از ميان شهر گذشته و بباغ شمال رفتند . اين دو روز را قزاق و سالدات در كوچهها و بازار - ها هركه را ميديدند جيب و بغلش را تهى مىساختند . كسانى را زده و آزار ميكردند .
بدستاويز جستجوى تفنگ و فشنگ بخانهها مىريختند .
از امروز يك رشته بدرفتاريها از خود مردم آغاز شد . چنان كه گفتيم بدخواهان مشروطه دستههاى انبوهى مىبودند و بسيارى از ايشان را كه از شهر بيرون كرده بودند كنون به شهر بازمىگشتند . بدنهادانى از اينان و ديگران بكينهجويى برخاسته هركه را از مشروطهخواهان و يا از بستگان ايشان ميديدند بآزارش مىپرداختند .
درباريان كهن از كدخدايان و فراشان و ديگران بيرون ريخته به شادى بازگشت دستگاه كهن باينسو و آنسو مىدويدند و از كينهجويى بازنمىايستادند .
از روز هفتم جستجوى آزاديخواهان آغاز شد . از پترسبورگ دستور رسيده بود كسانى را كه با سپاه روس جنگ كردهاند گرفتار و از روى قانون جنگى روس بسزا رسانند . تلگراف رمزى را كه سفير ايران از پترسبورگ بدولت فرستاده در اينجا مىآوريم :
« 7 محرم مجلس وزراء قرار دادهاند برؤساى قشون در تبريز و رشت و انزلى اختيار تام داده شود كه باتفاق قونسول روس مقصرين اغتشاش را چه رعيت ايران چه روس حبس و بموجب قانون نظامى سياست كنند از فداييها نزع اسلحه و امكنههايى را كه از آنجا مقاومت ميكنند خراب نمايند » .
ولى ميلر و دستيار او و دنسكى از يكسو كسانى را كه در جنگ چهار روزه پا
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 303
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٣٠٣