ميراندند از دلهاشان برنميخاست . در همان روزها جنبشى نيز زنان تهران نمودند .
بدينسان كه دسته انبوهى از ايشان بمجلس رفتند و رئيس مجلس را ديدار كردند و كسانى تپانچه از زير چادر درآورده چنين گفتند : اگر نمايندگان بنگهدارى استقلال ايران نكوشند ما ايشان را كشته خود را نيز نابود خواهيم ساخت . مستر شوستر ارج بسيارى به اين نمايش نهاده ولى نچنانست .
چنان كه گفتيم روسيان در اين روزها از در نرمى بودند . گاهى چنين ميگفتند كه همين كه دولت ايران گرايشى بپذيرفتن خواهشهاى ايشان نشان داد در زمان سپاه روس بازگشت خواهد نمود . نيز كاركنان ايشان در تهران پيش آمد كميابى نان را دستاويز گرفته بنام دستگيرى نان و پول بمردم بينوا بخش ميكردند . بار ديگر دولت چگونگى را در مجلس عنوان نمود و اينبار بيشتر نمايندگان اين را پذيرفتند كه يك كميته پنجتنى برگزيده شود كه رشته بدست او باشد ولى چون نوبت ببرگزيدن پنج كس رسيد بار ديگر نمايندگان سرباز زدند و كار بىنتيجه ماند . در همان هنگام در تبريز و رشت جنگ و خونريزى پيش ميرفت و چون آگاهى بتهران رسيد همه را تكان داد و آنان كه با دولت از در ايستادگى بودند در كار خود فروماندند و در اينجا بود كه ناشايستى خود را به همه نشان دادند . بجاى آنكه به يارى همميهنان خود برخيزند و پا بميدان آزمايش گزارند سستى از خود نمودند و فرصت از دست دادند . در اينجا دانسته شد كه آن جوش و جنبشها بيشتر باميدوارى تبريز ميبوده .
در اينميان ناگهان يفرمخان در ميدان سياست پديدار گرديد ولى با حالى كه كمتر گمان رفتى . اينمرد كاردان كه تا اينهنگام بر كنار ايستاده و همه نيروى خود را در نگهدارى سامان و ايمنى به كار ميبرد و از كوششهاى آشكار و نهان دشمنان مشروطه جلوگيرى ميكرد ناگهان از روز سىام آذر مجاهدان را با خود همدست ساخته به يارى دولت به كار پرداخت . همان روز پيش از نيمروز التماتومى با دست مجاهدان بمجلس فرستاد بدينسان : كه بايد تا چهار ساعت اختيار بدولت سپارند و مجلس را نيز ببندند .
سپس خود او بمجلس رفته با رئيس آنجا گفتگو كرد و بر سر التماتوم ايستادگى نشان داد .
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 256
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٢٥٦