رشته در ميان دو دولت بريده خواهد بود . در اينميان كابينه با زبان وزير مختار خود در لندن از دولت انگليس خواستار ميانجيگرى گرديد و اميد ميرفت انگليسيان آنهمه فزونىجويى روسيان را بر خود هموار نخواهند نمود . ليكن دولت انگليس رنجانيدن روس را نميخواست و از ميانجيگرى بازايستاد و بجاى آن بدولت ايران سفارش كرد كه خواهش دولت روس را بپذيرد و با زبان وزير مختار خود پيام داد كه هرگاه ايران خواهش روس را انجام دهد لشگرى كه فرستاده مىشود بازگردد . نيز ادواردگرى بنماينده خودشان دستور داد كه مستر شوستر را ديدار كند و او را پندى دهد و به نرمى و خوشرفتارى با روسيان وادارد . وزير مختار انگليس شوستر را ديدار كرد و پيام را گزارد .
ولى شوستر روى نرمى نشان نميداد و همچنان سختى و ايستادگى مينمود و در همين روزها بود كه مستر لكوفر نامى را از انگليسيان به پيشكارى ماليه آذربايجان فرستاد و بدينسان خشم روسيان را هرچه بيشتر گردانيد . نيز چنان كه گفتيم نامه سرگشاده بس درازى دربارهء زورگوييهاى روسيان براى چاپ در روزنامه تيمس فرستاده بود و اينهنگام ترجمه فارسى آن را در روزنامههاى تهران بچاپ رسانيد .
در اينميان كابينه حاج نجفقلى خان رخنه پذيرفت و كسانى از وزيران كناره جويى نمودند وزير داخله و وزير ماليه « 1 » و ديگران يكايك پا بكنار نهادند . رئيس الوزراء و وزير خارجه كه تنها ماندند آنها نيز كناره جستند . اين نمونه دلسوزى و كاردانى ايشانست كه در چنان هنگام سختى كشور را بىسرپرست گزاردند . وزير مختار روس چگونگى را به پترسبورگ تلگراف كرد و با دستور آنجا روز بيستوششم آبان نماينده بوزارت خارجه فرستاده آگاهى داد كه رشته ميانه دو دولت بريده است و لشگر روس نيز از قفقاز روانه گرديده . در همان هنگام دولت انگليس بار ديگر راهنمايى نمود كه ايران خواهش روس را بپذيرد و چنين گفت اگر ايران آن خواهش را بپذيرد لشگر روس بازخواهد گشت . نايب السلطنه بار ديگر حاج نجفقليخان را برياست وزراء برگماشت و او فرصت آنكه همه وزيران را برگزيند نيافته تنها با چهار تن وزير روز سىام آبان بمجلس آمد و كابينه را شناسانيد و بيدرنگ خواهش روس را پذيرفته بمستر
هامش
( 1 ) آقايان احمد قوام و ابراهيم حكيمى