بيرون رانده دوچى را از ميان برداشتند و عين الدوله را تا با سمنج بازپس نشانده راه - هاى شهر را باز كردند و دستههاى مجاهد آراسته بر سر خوى و سلماس و مرند و مراغه فرستادند .
اين فيروزيها مردم را در همهجا بتكان آورد و در تهران و مشهد و رشت و ديگر جاها تكاپوها پيدا شد . سپهدار كه از تبريز بازگشته و تنكابن بر سر ديههاى خود شتافته بود بدانسان كه با ستار خان و باقر خان پيمان نهاده بود ، آشكاره بهوادارى مشروطه برخاست و بدربار محمد عليميرزا تلگراف فرستاده روگردانى خود را بىپرده گردانيد . از اين كار او در مازندران و استراباد نيز جنبش پديد آمد . در استراباد از پرداخت ماليات بمحمد عليميرزا خوددارى نموده آشكاره درفش آزادىخواهى بر افراشتند . در تنكابن انجمن برپا نموده پيامها بنام آن بهمهجا فرستادند . در اين هنگام منتصر الدوله پيشكار سپهدار نامهاى بانجمن ايالتى تبريز نوشته كه تكههايى را از آن در اينجا مىآوريم :
« در چهاردهم شهر ذى القعدة الحرام 1326 اساس مجلس شوراى مقدس ملى شيد اللّه اركانه را در مركز تنكابن برپا كرد و حضرت اشرف سپهدار اعظم نيز نهايت همراهى دارند اعلانات متعدد به اطراف تهران دور و نزديك فرستاده و عموم مردم را از تأسيس اين مجلس مقدس مستحضر ساخته و اين اعلان در تمام بلاد منتشر شده خصوصا در استراباد و مازندران اهالى عموما شورش كرده خواستند امير مكرم والى استراباد را از شهر خارج نمايند معزى اليه هم از آنجا كه فطرتا وطنپرست و ملتدوست بوده بعموم اهالى اخطار مىنمايد كه لواى مشروطه را برپا نمايند آنها هم انقلاب و شورش را فروگذاشته مشغول تأسيس مجلس مقدس شوراى ملى هستند . »
در اين هنگام در اسپهان و بختيارى نيز تكاپوهايى در نهان كرده ميشد كه پس از ديرى شورش خونينى را پديد آورد . پس از بمباردمان مجلس محمد عليميرزا اقبال - الدوله كاشانى را كه يكى از هواخواهان پا برجاى او و چنان كه گفتهايم در پيشآمد ميدان توپخانه يكى از پيشاهنگان بود بحكمرانى اسپهان فرستاد . اين مرد چون باسپهان رسيد بدستور زمانهاى پيشين دست ستم باز نموده بدرفتارى آغاز نهاد و با آقا نجفى و برادرش حاج آقا نور اللّه كه از شمار مجتهدان بزرگ بودند بدرفتارى پيش گرفته
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 2
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٢