كسانى كه سالار الدوله را اعدام يا دستگير نمايند بيست و پنجهزار تومان به آنها داده مىشود . . . »
اين قانون بسيار بجا بود و بجان محمد على ميرزا و برادرانش ترس انداخت .
مستر شوستر ميگويد او اين كار را بدولت ياد داده است . داستان جنگهاى سپاهيان دولتى و فيروزيهاى آنان را در گفتار ديگرى خواهيم آورد . در اينجا بايد نمونههايى را از بدرفتاريهاى روسيان بنگاريم . اينان كه محمد عليميرزا را بايران آورده و سخت خواستار بودند او را باز پادشاه سازند تا هرآنچه دلخواه ايشانست با دست اين بيچون و چرا انجام گيرد با همه بركنارى كه در همه جا وانمود ميكردند كاركنان ايشان آشكاره بپشتيبانى محمد على مىكوشيدند . داستان آذربايجان و دژآهنگىهاى ايشانرا در تبريز و اردبيل جداگانه خواهيم نگاشت . در رشت قونسول آنجا بحكمران پيام فرستاد : « بهركسى كه گمان بستگى روس رود در هركجا باشد اگر قونسولگرى بدگمان گرديد دستگير خواهد كرد » . اين از بهر آن بود كه قفقازيان در اين هنگام بدولت ايران يارى نكنند . در همه شهرها كاركنان روس دروغهايى از شماره انبوه سپاه محمد على و از فزونى پولهاى او پراكنده ميكردند و مردمان را بهوادارى او برمىانگيختند . دولت ايران ناگزير شد با دستيارى نمايندگان ايران در لندن و پترسبورك گلهگزارد و فهرستى از كارشكنىهاى روسيان را بدولتهاى روس و انگليس بفرستد . ليكن چه سودى از آن پديد ميآمد . روسيان بدكاريهاى خود را انكار كرده و در برابر گله دولت پيشآمدهاى نارواى دو سالهء ايران و پى هم آمدن و رفتن كابينه - ها و دستهبنديهاى دموكرات و اعتدالى و ناايمنى كشور را يادآورى كردند و چنين پاسخ دادند كه زمينه را براى بازگشت محمد على ميرزا اين بدكردارىها پديد آورده است .
با سختگيريهايى كه حكمرانى تهران دربارهء آشوبكاران نشان ميداد دستهاى از آنان در زرگنده كه نشيمنگاه تابستانى سفارت روس بود جاگزيده در سايه نگهدارى سفارت ايمن و آسوده بآشوبانگيزى مىكوشيدند و هرروز سخن دروغآميز ديگرى ميان مردم پراكنده ميكردند .
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 174
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص١٧٤