كرده از تهران بيرون كردند . همچنين كسان ديگرى را از سردستگان مجاهدان دستگير نمودند .
درباره محمد خان در مجلس شادروان هشترودى به زبان آمد و جوانمرديهاى او را در تبريز ياد كرده برفتار دولت با او ايراد گرفت . نيز خواهش كرد با او دژ رفتارى نشود . وزير داخله پاسخ داد با او و با همه ديگران خوشرفتارى خواهد شد . نيز گفت بيار محمد خان دويست و چهل تومان پول براى راه داده شده . ولى هيچيك از اينها راست نبود . اين زمان كار كشاكش ميانه دستههاى اعتدال و دموكرات بدشمنى انجاميده با هم از هيچگونه بدرفتارى بازنمىايستادند . حيدر عمو اغلى و يار محمد خان اين خوارى را بكيفر رفتاريكه با ستار خان كرده بودند ميديدند
چنان كه گفتهايم روزنامهء ايران نوزبان دموكراتها و نويسنده آن محمد امين رسولزاده بود . در اينهنگام گفتارهاى تلخ و تندى با خامه او در آن روزنامه نگارش مى - يافت . اين بود دولت ببودن او خرسندى نداده با دست روسيان ناگزيرش ساختند بقفقاز ميهن ديرين خود بازگردد .
در اين ميان در اردبيل و آستارا شاهسونان بار ديگر بشورش برخاسته تاخت و تاز مينمودند و نقى خان حكمران اردبيل با لشگرى با آنان مىجنگيد . نيز در شيراز يكرشته آشفتگىهايى در ميان بود . زيرا نظام السلطنه ، نصر الدوله و قوام الملك پسران قوام الملك كشته شده را دستگير كرده و بند نموده بود و شيرازيان شوريده همىخواستند آنان كشته شوند . از اينسوى سردار اسعد از تهران هوادارى از ايشان ميكرد و در ميانه تلگرافهايى مىآمد و ميرفت و چون نظام السلطنه با دستور دولت آن دو تن را روانه تهران گردانيد در ميان راه يكدسته از قشقايى بر سر آنان ريخته نصر الدوله را بكشتند و قوام الملك با سختى بسيار توانست جان بيرون برد و خود را بشيراز رسانيده در قونسولگرى انگليس بست نشيند .
از ديرباز دولت خواسته بود براى كارهاى ماليه و نيز براى پديد آوردن دسته - هاى ژاندارمى از بهر نگهدارى راههاى جنوب كاركنانى از اروپا مزدور گيرد .
براى ماليه با دولت آمريكاى شمالى و از بهر ژاندارم با دولت سويد گفتگو ميرفت و
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص١٥٨