چون خواستند اين را دستاويز گرفته درخواست نهانى خود را در زير پردههايى به ايران بفهمانند اينست تا دو ماه باهم گفتگو داشتند تا در آخرهاى بهمن پاسخى دادند .
در اينهنگام حال اروپا بس بيمناك شده و دشمنى و همچشمى ميانه آلمان و همدستان او با فرانسه و انگليس و روس رو به سختى داشت . اينست دو دولت نيز در آسيا و ايران رفتار خود را ديگر ساخته چنين ميخواستند از گرفتاريهاى دولتهاى اروپا فرصت جسته جاى پاى خود را در اينجا بس استوار سازند . امروز پس از بيستواند سال سياستهاى نهانى بيرون افتاده و ما ميدانيم كه پيمان 1907 ميانه روس و انگليس درباره ايران و افغان دامنه پيمان بزرگ ديگرى درباره پيشآمدهاى اروپا بوده و دو دولت چنين ميخواستهاند براى آمادگى بجنگ جهانگير به كارهاى خود در آسيا سامانى دهند و در آن زمان كه در اروپا سرگرمىهايى براى ديگران پيشآمده بود بر آن شدند پيمان را به كار بندند . اين بىگفتگوست كه اينان ميخواستند ايران را ميانه خود بخش كنند و پيمان 1907 خود نقشه آن انديشه بوده . چيزى كه هست ميخواستند نام ايران بازماند و يك دولت ناتوان و درماندهاى پايدار باشد و اين از بهر چند نتيجه بود : يكى آنكه دولتهاى اروپا نخروشند و زبان بگله باز نكنند . ديگرى آنكه در درون ايران جنبش - هايى پديد نيايد و هرگاه كسانى پس پرده را دريافته جوشيدند با دست همان دولت ناتوان بر سر ايشان كوبند .
اين بود درخواست نهانى دو همسايه و چون دولت ايران بوامخواهى برخاست بر آن شدند در اينميان چيزهايى را بايرانيان بفهمانند و گوشهاى ايشان را پر كنند .
اين بود دو ماه گفتگو كرده آنهنگام چنين پاسخ دادند : دو دولت مىتوانند تنها چهارصد هزار ليره به ايران وام دهند ليكن بايد ايران فهرستى براى دررفت نوشته بآگاهى دو دولت رساند . نيز بايد دررفت با دست كميسيونى از دو تن ايرانى و دو تن اروپايى باشد .
دولت ايران هفت تن از فرانسه براى كارهاى ماليه مزدور گيرد . نيز براى كارهاى سپاهى سركردگان از اروپا ( با آگاهى دو دولت ) بخواهد . كشيدن راهآهن در ايران بيك كس بيگانهاى واگزار نشود . كشتىرانى در درياچه ارومى به روس واگزار گردد .
پيداست كه اين درخواستها بگفتگوى وامخواهى پيوستگى نداشت و از انديشههاى
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 120
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص١٢٠