آن را نقل كرده و همين منقولات ابن قتيبه هم تنها اثر بازماندهء از آيين كتاب است ، و به همين سبب در اينجا توضيحى دربارهء آن داده مىشود .
آنچه از اين تاجنامه با همين عنوان كتاب التاج در عيون الاخبار نقل شده هشت قطعه است كه پنج قطعهء آنها از گفتههاى خسرو پرويز و سه قطعهء ديگر هم به ترتيب از گفتههاى يكى از شاهان و يكى از وزيران و يكى از دبيران است . « 1 »
گفتههاى خسرو پرويز يكى دستورى است از او به پسرش شيرويه در چگونگى رفتار با سپاه « 2 » و ديگر نصيحتى است به او دربارهء شرائط كسانى كه براى كارگزارى خود برمىگزيند « 3 » شامل دستورهايى از او به دبير و خزانهدار و پردهدارش دربارهء وظائف آنها و صفاتى كه بايد هركدام از آنها بدان متصف باشند . « 4 »
از اين پنج قطعهاى كه از « كتاب التاج » از زبان خسرو پرويز نقل شده دو قطعهء آنها از نامهاى نقل شده كه خسرو پرويز از زندان به پسرش شيرويه نوشته بوده . و اما داستان اين نامه اجمالا چنين است كه در اواخر پادشاهى خسرو پرويز سران و سرداران سپاه او بر او شوريده او را گرفتند و به زندان افكندند و پسرش قباد معروف به شيرويه را به جاى او نشاندند و سپس از زبان او نامهاى مفصل در شرح گناهان و كارهاى ناصوابى كه در زمان سلطنت خود مرتكب شده بوده نوشته و براى او به زندان فرستادهاند تا بداند كه به چه گناه گرفتار آمده و اگر در برابر آنها حجتى دارد اقامه نمايد ، و خسرو پرويز هم نامهاى در پاسخ او نوشت و اتهامات او را پاسخ گفت . و چون دربارهء اين دو نامه و اين تاجنامه در جاى ديگر « 5 » به تفصيل سخن رفته ازاينرو در اينجا گفتههاى گذشته تكرار نمىشود و تنها به اين نكته اشاره مىشود كه آنچه در عيون الاخبار از نامه خسرو پرويز به پسرش شيرويه نقل شده با آنچه از اين نامه در مآخذ تاريخى ديگر آمده
هامش
( 1 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 5 و ص 27 و ص 96 .
( 2 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 11 .
( 3 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 15 .
( 4 ) . عيون الاخبار ، ج 1 ، ص 45 و 59 و 84 .
( 5 ) . الترجمه و النقل عن الفارسيه . . . ، ص 120 - 197 .