- چگونه براى شبيخونزدن كمين كنند و چه محلى را براى اين كار برگزينند و چهسان بر سپاه غافل دشمن شبيخون زنند .
- در محاصرهء دژهاى دشمن و گشودن آنها چه روشى در پيش گيرند . و در تعيين محلهايى كه بايد براى به كار انداختن جنگافزارهاى مخصوص همچون منجنيقها و ارّادهها و نردبانها در نظر گرفته شود يا براى نقبزدن مشخص گردد چهگونه رفتار كنند .
- و براى درهم شكستن روحيهء محاصرهشدگان و وادار ساختن آنها به تسليم به چه كارهايى دست زنند .
از خلال مطالب ديگرى هم كه مؤلفان اسلامى به مناسبتهايى دربارهء آداب جنگى ايرانيان نقل كردهاند مىتوان كموبيش به بعضى قواعد و رسومى كه در آن دوران به كار مىرفته و مؤلفان اسلامى آنها را شايستهء تقليد مىشمردهاند نيز دست يافت .
مانند آنچه جهشيارى در كتاب الوزراء و الكتاب نقل كرده كه رسم پادشاهان ايران اين بود كه چون سپاهى به جايى گسيل مىداشتند يكى از دبيران خود را هم با آن همراه مىساختند و به فرماندهء آن سپاه دستور مىدادند كه جز به رأى او عمل نكند و از تدبير و حزم و احتياط وى بهره گيرد . و به آن دبير سفارش لازم مىكردند تا فرمانده سپاه را از كارهاى ناسنجيده باز دارد . و هر زمان كه در طى لشكركشى نياز به نوشتن نامهاى به دشمن در تهديد يا ترغيب يا اعذار و انذار لازم مىآمد بر آن دبير بود كه چنان نامهاى از سوى فرمانده سپاه مىنوشت . « 1 »
و مانند اين مطلب كه باز جهشيارى از عهد شاپور به پسرش هرمزد نقل كرده حاكى از اينكه هيچ يك از فرماندهان سپاه ، كه بايد همواره همچون ذخيرهء جنگى و نگاهبان كشور در برابر دشمنان باشند ، به كارهاى كشورى همچون كارگزارى يا تصدى امر خراج و مانند اينها نگمار چه اگر از آنها خيانتى
هامش
( 1 ) . الوزراء و الكتاب ، ص 4 .