معلوم مىشد . در نامههايى كه بين پادشاهان ساسانى با يكى از كارگزاران يا با يكى از پادشاهان اطراف مبادله مىشد همان ميل و علاقه به صنايع بيانى و محاسن لفظى كه در كتب ادبى پهلوى و خطابههاى تاجگذارى ديده مىشود به شكل آشكارترى مشهود است » . « 1 »
طبقه دبيران يا كتّاب
در نامهء تنسر در بيان طبقات مردم كه اعضاء ناميده شده و جمعا به چهار عضو تقسيم شدهاند دربارهء طبقه دبيران چنين آمده :
« . . . عضو سوم كتّاب و ايشان نيز بر طبقات و انواع كتّاب رسائل ، كتّاب محاسبات ، كتّاب اقضيه و سجلّات و شروط ، و كتّاب سير . و اطبا و شعرا و منجمان داخل طبقات ايشان . « 2 »
رستهاى كه در اينجا « كتّاب محاسبات » خوانده شدهاند ظاهرا همان آمار دبيرانند كه شرح كارها و وظائف آنها در دستگاه مالى دولت ساسانى در گفتارى از همين كتاب گذشت . و از آنچه با عنوان « كتّاب اقضيه و سجلّات و شروط » ذكر شده چنين برمىآيد كه مراد از آن سه رسته از دبيرانند كه كار آنها نوشتن اسناد مختلف قضائى يا حقوقى بوده ، كتّاب اقضيه يا همان دبيران احكام قضايى كه در فهرست خوارزمى به صورت دادديبهر آمده و در كتاب التنبيه حمزهء اصفهانى نيز به صورت داد دفيره ذكر شده و كتاب احكام و اقضيه معنى شده « 3 » قابل انطباق است . از جمله مهرهاى ساسانى كه شمرده شد مهرى هم براى احكام اعدام و مهرى هم براى احكام عفو از مجرمان ذكر شده بود كه بىارتباط با كار اين دبيران احكام قضائى نيست .
هامش
( 1 ) . كريستن سن ، ايران ساسانى ، 127 - 128 .
( 2 ) . نامهء تنسر ، ص 57 .
( 3 ) . بهار ، سبكشناسى ج 1 ، ص 99 به نقل از نسخهء خطى التنبيه . . . متعلق به كتابخانهء مدرسه مروى كه امروز ( يعنى در زمان تأليف كتاب سبكشناسى ) جزء كتابخانه دانشكده حقوق ( دانشكده حقوق دانشگاه تهران ) بوده است .