گفتار هفتم دبيرخانه شاهى در دولت ساسانى
روايتى از ابن مقفع * توقيع * صاحب توقيع * خادم * ذكر * تذكره * صاحب الزمام ( زمامدار ) * مهرهاى دبيرخانه * صاحب العمل - كاردار * طبقه دبيران يا كتّاب
روايتى از ابن مقفع
بلاذرى در فتوح البلدان از ابن مقفع ، دربارهء گردش كار در دبيرخانهء دولت ساسانى از هنگامى كه به صدور نامه يا فرمانى حاجت مىافتاد تا وقتى كه آن نامه يا فرمان آماده مىشد و از دبيرخانه صادر مىگرديد ، روايتى نقل كرده كه با همهء اختصار آن تا حدى روش كار را در آن دبيرخانه روشن مىسازد و براى به دست آوردن اطلاعاتى دربارهء قسمتهاى مختلف آن ديوان و صاحبان مناصب مهم در آن ، هم مهم است و هم مغتنم . مهم ازاينرو كه ابن مقفع خود و پدرش و شايد هم پدرانش « 1 » از قديمىترين دبيران
هامش
( 1 ) . ابن مقفع خود از دبيران اوائل دورهء عباسى و اواخر دورهء اموى بود . نشانى پدرش مبارك را در ديوان خراج حجّاج مىيابيم و از آنجا كه دبيران و به خصوص دبيران ديوان خراج كه پس از طىّ دورانى طولانى و كسب مهارت و تجارب لازم به شغلى مستقل برگزيده مىشدند مىتوان حدس زد كه مبارك هم مانند غالب دبيران ديوان از مدتها قبل در ديوان به خدمت اشتغال داشته و به همين علت هم بوده كه غالبا اين شغل از پدران به پسران منتقل مىشده . -