اين رود بر آنها مسلط است و گويند كه كشتزارهاى آنجا سالى دوبار درو مىشوند . و آخرين نبردى كه بين مروان حمار آخرين خليفه اموى و عباسيان روى داد و در آن نبرد سرنوشت خلافت اموى قلم خورد و دولت به عباسيان روى نمود در كنارهء همين زاب بالا بين موصل و اربل اتفاق افتاد . « 1 »
در جغرافياى كيهان اين رود بدينگونه تعريف شده : « سرچشمهء رود زاب از كوه داروجان است و جلگهء زاب را مشروب كرده كوه آهنگران و بزنيان را قطع مىكند و وارد رود دياله مىشود و در قسمتهاى مختلفه به اسامى گاورود و سيروانرود و دياله ناميده مىشود ، از كوههاى حوالى گردنهء اسدآباد در مغرب الوند سرچشمه مىگيرد و از مشرق به مغرب تا حد عراق جارى است و از تنگههاى باريك راهى براى خود حفر كرده از جبال شاهو و كله سر مىگذرد و به طرف جنوب غربى منحرف شده بالاخره به دجله مىرسد . » « 2 »
هامش
( 1 ) . معجم البلدان ، ج 2 ، ص 904
( 2 ) . جغرافياى كيهان ( سياسى ) ص 97 « در مقابل موصل در محلى كه آبها بواسطهء تغيير نشيب از كوه به دو طرف مخالف يكديگر مىرود آبهاى بانه و مكرى ايران هم از تنگه الان در جنوب سردشت وارد زاب صغير مىشود . » ( 1 / 47 ) « كوههاى مكرى داراى دو نشيب مختلف است يعنى قسمتى از آبهاى آن بتوسط تاتائو و جغتو ( زرينرود ) وارد درياچه اروميه مىشود و قسمت ديگر به توسط زاب به دجله مىريزد . » ( 1 / 47 )
« سرچشمهء رود زاب از كوه داروجان است و جلگه كوچك زاب را مشروب كرده كوده آهنگران و بزنيان را قطع مىكند و وارد رود دياله مىشود . جريان آن بسيار نامنظم و در موقع بهار سيلابى و در فصل تابستان بسيار كمآب است . » ( 1 / 97 )