رنگهائى عجيب رنگآميزى شدهاند كه در اين زمان ( - يعنى زمان مسعودى ) نظير آنها يافت نمىشود « 1 » اين كتاب كه مورد استفاده صاحب مجمل التواريخ هم بوده و او وصف هريك از پادشاهان ساسانى را از روى آن نقل كرده ، در آن كتاب بنام صورت ساسانيان ناميده شده . و پيش از او حمزهء اصفهانى آن را در كتاب خود به نام سنى ملوك الارض و الانبياء مورد استفاده قرار داده و وصف بسيارى از پادشاهان ساسانى را به صورتى كه در آن كتاب نقاشىشده بوده با رنگ لباسها و نقشونگارها و تاجها و زر و زيورهاى آنها از آن نقل كرده است . در كتاب حمزه اين كتاب به نام « صور ملوك بنى ساسان » ناميده شده است « 2 » .
در اينجا اين توضيح هم بايد اضافه شود كه هرچند در منابع تاريخى معمولا سخن از صورت پادشاهان و نقشونگار ايوانها و كاخها است ولى از آنچه ابن مقفع در مقدمهء كليله و دمنه آورده و از آن چنين برمىآيد كه كتاب كليله و دمنه هم كه او از فارسى به عربى برگردانده به تصوير حيوانات آراسته بوده و آن تصويرها هم همه يا قسمتى از آنها رنگى بوده است مىتوان دريافت كه هنر نقاشى را در ايران ساسانى افقى گستردهتر از نقشونگار ايوانها و كاخها و صورت پادشاهان بوده است .
در مقدمه كليله و دمنه عربى چنين آمده : « سزاوار است كه خواننده و دارندهى اين كتاب بداند كه اين كتاب را چهار غرض است ؛ يكى آن است كه در نقل حكايات به زبان جانوران نهفته تا دل جوانان و كسانى كه با هزل و مطايبت انسى دارند بدان متمايل گردد ، و بدين سبب است كه در اين كتاب همهى حكايات و پندها و حكمتها و تدبيرها و نيرنگها به زبان حيوانات است ، و ديگر آنكه انواع حيوانات و تخيّلات آنها به تصوير درآمده و صورتها هم با
هامش
( 1 ) . التنبيه و الاشراف ، ص 107
( 2 ) . تاريخ سنى ملوك الأرض و الانبياء - تأليف حمزة بن الحسن الاصفهانى ، منشورات دار مكتبة الحياة ، بيروت ، ص 44