سيستان هم در وصف عبد العزيز بن عبد اللّه كه از سوى عامل عبد الله بن زبير بر عراق والى سيستان شده بود چنين آمده . عبد العزيز مردى بود عالم و اهل علم را دوستداشتنى پس روزى رستم بن هرمزد المجوسى پيش او اندر شد و بنشست و متكلم سيستان او بوده بود گفت دهاقين را سخنان حكمت باشد ما را از آن چيزى بگوى . . . و از همين مقوله است آنچه در مآخذ قديم اسلامى مىخوانيم كه براى كسب اطلاعاتى دربارهء ايران از آگاهيهاى دهقانان بهره جستهاند چنان كه ابن قتييه كه كتاب او عيون الاخبار از قديمىترين كتابهاى اسلامى در معارف عمومى است از منابع خود يكى كتابهاى ايرانيان ( كتب الاعاجم ) و ديگرى دهقانهاى ايرانى آگاه به تاريخ ايران را شمرده .
ديگر از مناسبتهائى كه نام دهقانان را در تاريخ قرنهاى نخستين اسلامى مىيابيم ايجاد بعضى شهرهاى اسلامى در عراق است كه زمين آنها قبلا متعلق به اين دهقانها بوده و از آنها خريدارى يا گرفته شده است . مانند شرحى كه در تاريخ نجف اشرف مىخوانيم كه زمين آنجا را حضرت على ( ع ) در هنگام خلافت خود و اقامت در كوفه از يك دهقان ايرانى به مبلغ چهل هزار درهم خريدارى فرمود يا حكايتى را كه ياقوت دربارهء بناى شهر واسط آورده خلاصه آنكه هنگامى كه حجاج قصد آن كرد كه در محل واسط شهرى بسازد چون زمين آنجا متعلق به يك دهقان ايرانى به نام داوردان بود كس نزد او فرستاد تا زمينش را بخرد و چون آن دهقان به چنين كارى راضى نبود شرحى در نكوهش زمين خود بيان كرد تا حجاج را از آن منصرف سازد و چون گفتهء او را به حجاج بازگفتند گفت اين كسى است كه مجاورت ما را خوش ندارد و به حرفهاى او وقعى ننهاد و از سال 82 تا 86 هجرى شهر خود را در همان زمين بنا نمود .
يا رواياتى كه دربارهء بناى شهر بغداد به وسيلهء منصور خليفهء عباسى در كتب تاريخ نقل شده خلاصه آنكه چون منصور در جستجوى محلى برآمد كه از هر لحاظ براى شهرى كه پايتخت او شود مناسب باشد . موقع جغرافيائى و طبيعى و مزارع سبز و مناطق آباد و روش آبيارى منظم منطقه بغداد را كه در آن هنگام
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — صفحة 365
مساهمون: محمد مهدى ملايرى
ص٣٦٥