گفتار شانزدهم از نخستين گامها در راه اقتباس نظام ديوانى ايرانى
ديوان زمام و خاتم * زياد كارگزار معاويه در عراق * اصل و نسب زياد * سميّه كه بود * زياد در بصره * زياد دبير ديوان عطا * زياد امير بصره و كوفه
ديوان زمام و خاتم
بيش از اين در اينباره چنين آمده بود « 1 » « در دورهء اموى چنان كه مقتضاى ناموس تكامل است در طرز ادارهء كشور اسلامى پيشرفتهائى حاصل گرديد و سازمانهايى به تدريج و در اثر احتياجى كه بدانها پيدا مىشده به وجود آمد . در اين هنگام بوده كه خلفا يا كارگزاران ايشان براى رفع نيازمندىهاى خود به آيين ايرانيان مراجعه مىكرده و معمولا از دولت ساسانى سرمشق مىگرفتهاند .
مثلا يكى از ديوانهائى كه در روزگار معاويه تأسيس شد ديوان زمام و خاتم بود . اين ديوان به ثبت و ضبط فرمانهائى كه از طرف خليفه صادر مىشد
هامش
( 1 ) . محمد محمدى ، فرهنگ ايرانى و آثار آن در تمدن اسلامى و ادبيات عربى ، ص 82 - 83 .
تهران 1323 ه . ش .