آنها شرق يا افريقا يا خود يمن بود و در قلمرو روم مطلوب مىنمود حمل مىكردند و به مكه مىآوردند و پس از توقفى كوتاه يا بلند به سوى دمشق حركت مىكردند ، و از آنجا هم با كالاهائى باب بازار شرق و آفريقا به مكه باز مىگشتند تا پس از توقفى در آنجا بار سفر يمن را ببندند .
اين دو سفر يعنى سفر از مكه به يمن و سفر از مكه به شام در قرآن كريم با عنوان ( رحلة الشتاء و الصيف ) ذكر شده و علت اشاره به اين دو سفر هم از بين ساير سفرها تأثيرى است كه اين دو سفر در نفوس مردم اين سرزمين مىگذاشته و هم اثرى است كه در ثروت و غناى قريش و امتياز آنها بر ساير قبايل داشته است .
قبايل عربستان از لحاظ مالى و اجتماعى در يك رديف يا نزديك به هم نبودند ، از سرزمينى خشك و بىآبوعلف جز فقر و تنگدستى نرويد و همهء ساكنان اين سرزمين در اين فقر و تنگدستى شريك بودند ولى از آنميان قبيلهء قريش حال و هواى ديگرى داشت . يكى آنكه از ثروت و اعتبار و در نتيجهء آن از نفوذ و اعتبارى برخوردار بود كه قبايل ديگر فاقد آن بودند . اين ثروت و اعتبار از آن جهت بود كه آنها مردمى تاجرپيشه بودند و بتدريج در نظام بازرگانى شرق و غرب در آن قسمت از راهى كه از سرزمينهاى عربى مىگذشت كموبيش جايى براى خود باز كرده بودند و از اين راه بهرهء فراوان مىبردند . و ديگر از آن جهت كه بزرگان اين قبيله توليت و سقايت خانهء كعبه را هم عهدهدار بودند و اين خانه كه در دوران پيش از اسلام محل استقرار بتهاى مختلف قبايل عرب بود محل اجتماع ساليانهء آن قبايل نيز بود كه هرسال در موسم معينى در آنجا جمع مىشدند و به مناسبت اجتماع آنها بازار ساليانهاى هم تشكيل مىشد كه در آن علاوه بر دادوستد كالاهاى خود به اجتماعات ديگرى از قبيل شعرگوئى و مفاخره و رجزخوانى و ديگر امورى كه با زندگى باديهنشينان ارتباط داشت نيز مىپرداختند و چون بزرگان قريش توليت كعبه را برعهده داشتند قهرا در همهء امور مربوط به اين اجتماعات نيز صاحب نفوذ بودند و نذورات و هدايائى را هم كه افراد يا قبايل مختلف براى خدايان خود مىآوردند اگر هم به آنها كه متوليان
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — صفحة 193
مساهمون: محمد مهدى ملايرى
ص١٩٣