اين امر در كاهش احساس بيگانگى بين آنها بىاثر نبوده است .
پيامدهاى اقتصادى حكومت ايران در يمن
اكنون بپردازيم به يكى ديگر از عوامل اساسى كه شايد بتوان آن را مهمترين عامل شمرد بخصوص از نظر كسانى كه براى اقتصاد نقشى اساسى در تحولات تاريخى قائلند و آن عامل اقتصادى است و مقصود از آن در اينجا رونق بازرگانى و بازگشت تدريجى دوران رفاه و آسايشى بود كه مردم يمن در دوران حبشيها از آن محروم شده بودند و پس از زوال آن دوران بدان دست يافتند . براى توضيح اين مطلب بهتر است يكبار ديگر به آنچه در يكى از گفتارهاى پيش دربارهء يمن گذشت اجمالا مرورى بكنيم . در آنجا ديديم كه استعداد و ثروتهاى طبيعى و موقع جغرافيائى يمن باعث شده بود كه اين سرزمين از ديرباز هم به سبب ثروتهاى طبيعى و هم موقع جغرافيائى خود كه در مسير راههاى بازرگانى شرق و غرب قرار گرفته بود يكى از مراكز مهم بازرگانى دنياى قديم گردد و علت اساسى پيشرفت و تمدن يمن هم از قديم كه آن را از ساير قسمتهاى سرزمين عربستان ممتاز مىساخت همين امر يعنى توسعه بازرگانى و آمدورفت كاروانها و مبادلهء كالاها و رونق بازار تجارت بود كه گذشته ازآبادى شهرها و ثروت شهرنشينان موجبآبادى همهء جاهائى مىگرديد كه در مسير اين راهها بهعنوان منزلگاه كاروانان يا محل دادوستد ميان راه برگزيده مىشدند و بتدريج در اثر زياد شدن جمعيت و گسترش محل و فراوانى كار و مشاغل به صورت شهر يا شهرك يا يك مركز مهم بازرگانى درمىآمدند و ديديم كه غالب جاهائى كه در تاريخ شبهجزيرهء عربستان شهرتى يافته و نامى از آنها در تاريخها آمده مانند تدمر و تيماء و حجر و فدك و خيبر و
هامش
- خسرو مرزبان يمن خشمناك شده و او را از كار بر كنار كرده بود اين بود كه او راهورسم ايرانى را فراموش كرده و به راه و رسم عربى متمايل گشته بوده ، و شايد علت اينكه ايرانيان يمن پس از اسلام در فاصلهاى نهچندان دور جزء نامداران و پيشوايان فرهنگ اسلامى شدند همين آشنائى آنها با زبان و فرهنگ عربى بوده .