در سفرنامهاى برده شده كه ظاهرا از يك دريانورد يونانى يا رومى بوده و به نام « گردش پيرامون درياى اريتره » « 1 » خوانده شده است . مؤلف اين كتاب كه در قرن اول ميلادى ( دوران سلطنت اشكانيان ) در كرانههاى غربى و شرقى درياى سرخ و كرانههاى جنوبى و شرقى شبهجزيرهء عربستان و خليجفارس و برخى از بندرهاى هند و جزيرهء سيلان آمدورفت داشته و ديدههاى خود را كموبيش در اين كتاب وصف كرده در اينباره چنين نوشته است : « ما چون ساحل جنوبى خليج فارس را از پايانهء آن در ابلّه دنبال كنيم و به سوى دهانهء خليجفارس و درياى محيط پيش برويم پس از شش روز به مركز ديگرى از مراكز بازرگانى ايرانيان مىرسيم به نام عمان
Oman
» .
محل جغرافيايى ابلّه
در تعيين قطعى محل اين بندر كه در دنياى قديم از مراكز معروف جهان آن روز بوده و امروز جز نام ، نشانى از آن باقى نمانده ، اختلاف مختصرى بين برخى صاحبنظران معاصر هست . برخى محل ابلّه را در پرتو اوصافى كه از آن در منابع تاريخى و جغرافيايى آمده با بصرهء امروز يكى مىدانند « 2 » و برخى ديگر محل آن را در جايى نشان مىدهند كه با بصرهء امروز مسافتى فاصله دارد . قيد « 3 » « امروز » براى بصره به اين سبب است كه اين شهر با بصرهء قديم يعنى همانجا كه نخستين بار اعراب مهاجر در زمان خليفه عمر بدانجا
هامش
به وسيله او بر جاى مانده است .Syks , a History of Persia , Vol . I P 42.
عنوان اين سفرنامه در چاپ انگليسى آن چنين است :The voyage of nearchus from the indus to the euphrates , ( ED . W . Vincent , London , 1797 ) .ن . ك . لوسترانج . بلدن الخلافة الشرقية ص 68 .
( 1 ) . نام لاتينى كتاب اين است :Periplus maris Erythraeiاين كتاب به انگليسى هم به نامThe Periplus of the Erythrean seaترجمه شده و نخستين بار در سال 1800 ميلادى در لندن به چاپ رسيده و عبارتى كه از آن نقل شده از ص 36 همين ترجمه است .
( 2 ) . لسترانج ، بلدان الخلافة الشرقية ، ص 66 .
( 3 ) . مصطفى جواد ، دائرة المعارف جديد بستانى ، ج 2 ، ص 274 .