در ارمنستان و قفقاز انجام داده و شهرها و دژهائى كه در آنجا ساخته گويد و در اينجاها مردمانى پرتوان و پرصلابت ساكن گردانيد و آنها را سياسيجين ناميد . « 1 » و به گفتهء ابن خردادبه فرغانه را در اصل انوشروان بنياد نهاد و براى آبادى آنجا از هرطايفهاى گروهى را به آنجا كوچاند و بدينسبب آنجا را « از هرخانه » ناميد كه آن را در عربى « من كل بيت » ترجمه كرده و گويد كه فرغانه معرّب آن است « 2 » .
* * *
كوچاندن ايرانيان در دوران اسلامى
در دوران اسلامى كوچيدن يا كوچاندن ايرانيان به مناطق جديد به وسيلهء عمال عرب صورت گستردهترى يافته است . در جنگ قادسيه آن دسته از سپاهيان ايران كه جند شهنشاه خوانده مىشدند ، و جزء نگهبانان مخصوص سلطنتى بودند و در جنگ شركت نكردند و به مسلمانان پيوستند ، به كوفه كوچانده شدند . شمارهء اين سپاهيان را چهار هزار تن
هامش
( 1 ) . فتوح البلدان ، ص 231 - « . . . و اسكن ما بنى من هذه المواضع قوما سماهم السياسيجين . . . » ظاهرا اين كلمه كه در اثر تعريب و تحريف دچار دگرگونيهاى فراوان شده در اصل نامى بوده كه در فارسى اين دسته از سپاهيان يا مردمى را كه به جائى يا به مرزى از مرزها مىكوچاندهاند به اين نام مىخواندهاند . كريستنسن در ذكر فتوحات انوشيروان در قفقاز اين كلمه را به گونهاى به كار برده كه گوئى براى وى ناشناخته است ، ايران ساسانى متن فرانسه 364 ، ولى در جاى ديگر ( ص 524 ) متن فرانسه . در توضيح همين كلمه دربارهء آن چنين نوشته است : « عين همين كلمهء سياسيجين در نوشتههاى مؤلفان ديگر عرب نيز وارد شده آقاىM . J . H . Kramersدر مطالعات هندى و ايرانى خودBsos . 1936 , p . 613در مراجعه به شكلهاى مختلف اين كلمه براى تصحيح آن شكلهاى ديگرى از آن را يافته كه السياسيجينes - siyasidjinرا در صورتهاى النشاستجينen - nishastadjinو ( النشاستكين )en - neshastakinنشان مىدهد كه پهلوى آن مىشودnishastaghanنشاستگان كه به معنى جنگجويان مقيم در پادگانها است .
در ترجمهء فارسى كتاب كريستنسن در ملحقات مؤلف ص 448 چنين آمده : ص 259 .
السياسجين - همين نكته را مؤلفان ديگر عرب قيد كردهاند . رع مجموع كرامرKramersكه به عنوان مطالعات هندى و ايرانى تقديم سر جورج گريرسون شده است 1936( BSOS ). اين مؤلف با مقابله نسخه بدلهاى اين لفظ گويد ، صورت صحيح آن النشاستجين ( النشاستگين ) است كه در پهلوى ظاهرا نشاستگان گفته مىشده است . يعنى جنگجويانى كه در محلى قرار داده شدهاند ( مثل ساخلو )
( 2 ) . المسالك و الممالك ، ص 30 .