توضيحى دربارهء واژهاى با شكلهاى مختلف ( برندات ، پرن ، پرند ، بزند )
آنچه در اين روايت به سد و بندها ترجمه شده در اصل روايت عربى برندات است با باى يك نقطه . عبارت عربى معجم البلدان چنين است :
« فامر قباد بمساحة السّواد و الزام الرّعيّة الخراج بعد حطيطة النّفقة و المؤنة على العمارة و النّفقة على كرى الانهار و سقاية الماء و اصلاح البرندات . و جعل حميع ذلك على بيت المال . . . » « 1 » برندات جمع برند است و عربى هم نيست . برند شكل عربى پرند فارسى است با پ سه نقطه . و از اين عبارت چنين برمىآيد كه در آن زمان سد و بندهاى معتبر رودهاى بزرگ همچون دجله و فرات و جاهاى ديگر را كه نياز به تعمير مستمر داشتهاند ، يا نوعى از آنها را ، در فارسى پرند مىگفتهاند كه شكل عربى شدهء آن در زبان عربى كموبيش باقى مانده بوده ولى اصل آن در زبان فارسى از ميان رفته ، يا چنين مىنمايد . و به همين سبب در كتابهاى لغت فارسى هم راه نيافته است .
البته اگر كتابهاى لغت فارسى جامع همه لغات و مصطلحات فارسى از قديم و جديد مىبودند ، نيافتن چنين كلمهاى را در آن كتابها مىشد دليل تحريفى در عبارت ياقوت دانست و وجود چنين كلمهاى را در زبان فارسى به معنى سد و بند مورد ترديد قرار داد ولى آن كتابها چنين نيستند و اگر در آنها اين واژه را نتوان يافت در جاهاى ديگر مىتوان ، و يكى از آن جاها تاريخ سيستان است كه در آنجا همين واژه به شكل پرن در همين معنى سد و بند به كار رفته . ولى چون در طول زمان در معنى و مصداق آن تغييرى روى داده كه در يادداشتهاى مصحح فاضل تاريخ سيستان هم راه يافته از اينرو در اينجا توضيحى دربارهء آن لازم مىنمايد .
* * *
هامش
( 1 ) . ياقوت ، معجم البلدان 3 / 177 .