و من بدين كار مأمور هستم و من اوّلين مسلمان مىباشم ) ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد : او معبودى است كه هيچ حاكم و معبودى جز او نيست و شريكى ندارد ، و من به اين نحو از عبوديّت مأمور شدهام كه جز او كسى را نپرستم و در تمام شئون زندگى و مرگم تنها خداوند را مدّ نظر قرار دهم و جملهء ( انا اوّل المسلمين ) دلالت دارد بر اينكه مقصود از ( اوّل ) اوليّت به حسب درجه است نه به حسب زمان ، زيرا قبل از پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله و سلم پيامبران ديگر نيز خود را به وصف اسلام توصيف نمودهاند ، مانند : نوح « 1 » ، ابراهيم « 2 » ، و لوط « 3 » ، و . . . و نيز از جهت نحوهء عبوديّت تام در همهء جهات و نيز اخلاص در عبوديّت و تسليم در طاعات خداوند ، پيامبر برترين مسلمانان از نظر درجه و مقام مىباشد .
( 164 )
( قُلْ أَ غَيْرَ اللَّهِ أَبْغِي رَبًّا وَ هُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَ لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ )
: ( بگو آيا غير از خدا پروردگارى بجويم و حال آنكه او پروردگار همه چيز است و هيچ نفسى عمل نمىكند جز آنكه بر عهده خود اوست و هيچ حاملى بار گناه ديگرى را به دوش نمىكشد ، سپس بازگشت شما به سوى پروردگارتان مىباشد و او شما را دربارهء آنچه در آن اختلاف داشتيد ، خبر مىدهد ) ، اين دو آيه و آيه بعدى مشتمل بر سه حجّت مىباشند كه اين سه حجّت جامع جميع دلايلى است كه در اين سوره بر مسألهء توحيد اقامه شده است ، اين حجّتها عبارتست از استدلال به آغاز آفرينش و استدلال به انجام آن و نهايتا استدلال به حالت انسان فيما بين آغاز و انجام زندگى ، يعنى استدلال به نشأت دنيا و قبل و بعد از آن .
در استدلال اوّل مىفرمايد : وقتى خداى تعالى پروردگار هر چيزى است ، قهرا تمام
هامش
( 1 ) - سوره يونس ، آيه 72 .
( 2 ) - سوره بقره ، آيه 131 .
( 3 ) - سورهء ذاريات ، آيه 42 .