قضيه متفاوت است ، بنابراين ارتباط و وابستگى كه در سراسر اجزاى هستى حاكم مىباشد مانع از اين امر نيست كه هر يك از آنها به ارادهء مستقل الهى بوجود آمده باشد و مراد از ( تفصيل آيات ) يا تفصيل به حسب تكوين و خلقت است و يا به حسب بيان لفظى و ادراك توحيد خداوند از طريق آيات انفسى و آفاقى ، تنها براى كسانى حاصل مىشود كه بهرهاى از علم داشته باشند ، لذا فرمود : ما اين آيات را براى گروهى كه مىدانند و درك مىكنند تفصيل دادهايم .
( 98 )
( وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ )
: ( و اوست كه شما را از يك تن بيافريده ، پس بعضى از شما ( جامهء وجود پوشيده ) و مستقّر شدهايد و بعضى نيز مستودع ( امانت نهاده و هنوز به وجود نيامده ) هستيد به تحقيق ما آيات را براى گروهى كه مىفهمند شرح دادهايم ) ، مىفرمايد : نسل حاضر بشر با همه كثرت و پراكندگى كه دارد منتهى به يك نفر است كه او آدم عليه السّلام مىباشد و مراد از ( مستقّر ) آن افرادى هستند كه دوران سير در اصلاب پدران خود را طى كرده و متولّد شده و در زمين كه قرارگاه نوع بشر است
( وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ )
« 1 » ، مستقّر گشتهاند و ( مستودع ) افرادى هستند كه هنوز سير در اصلاب و ارحام را تمام نكرده و به دنيا نيامدهاند ، ولى بعدا متولّد خواهند شد ، پس معناى آيه چنين مىشود كه پروردگار متعال كسى است كه شما نوع بشر را از يك فرد واحد ايجاد كرده و زمين را تا مدّت معينى به دست شما آباد نموده و پيوسته تا وقتى نسل بشر باقى است ، اين زمين در اختيار شماست .
و بديهى است ادراك يگانگى خداوند از طريق نظام نفوس بشرى مطلبى است كه تنها كسانى بدان نايل مىشوند كه اهل تفقّه يعنى بحث و تعمق باشند .
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 36 .