يَتَوَكَّلُونَ )
« 1 » ، ( همانا شيطان بر مؤمنان و كسانى كه به پروردگار خود توكل كنند تسلطى ندارد ) ، از ولايت شيطان بيرون شدهاند ، نيز بشود .
( 90 )
( أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرى لِلْعالَمِينَ )
: ( آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان كرده ، پس تو نيز از هدايت آنان پيروى كن ، اى پيامبر بگو من براى پيامبرى خود از شما مزدى نمىخواهم ، اين جز تذكرى براى جهانيان نيست ) ، در اين عبارت بار ديگر آنها را به هدايت الهى وصف نموده ، چون هدايت الهى هرگز شأن و اثرش مختلف نمىشود و همانا هدايت خداى تعالى آدمى را به هدف مىرساند و اثرش كه همان نيل به مطلوب است ، هرگز تخلف نمىپذيرد ، در اين آيه به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم دستور مىدهد كه از هدايت ايشان پيروى كند نه خود ايشان يا شريعت ايشان ، چون شريعت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله و سلم ، ناسخ ساير شرايع بود و كتابش حافظ و حاكم بر كتابهاى ايشان ، و تازه هدايت آنها هم همان هدايت خداست و اگر فرمود به هدايت آنها اقتداء كند ، صرفا به منظور احترام گزاردن بر ايشان بوده ، و گرنه هادى اصلى خداست .
و اينكه در آخر فرمود : ( بگو من از شما براى رسالتم مزدى نمىخواهم ) به جهت آن بود كه خاطر مردم را آسوده كند تا بدانند پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم از آنها انتظار اجرت ندارد و اگر مردم اين را بدانند ، نسبت به دعوت آن جناب خوشبينتر شده و دعوت آن حضرت زودتر به ثمر مىرسد و آنگاه فرمود : پيامبرى من جز يادآورى براى جهانيان نيست و ( ذكرى ) به معناى تذكر مىباشد ، امّا از تذكر بليغتر و رساتر است و اين عبارت دالّ بر عموميّت نبوّت محمّد صلّى اللّه عليه و إله و سلم نسبت به همهء اهل عالم است .
هامش
( 1 ) - سوره نحل ، آيه 99 .