حال خود مىگذارند و تا او هلاك شود و در اين هنگام ملائكه مكلّف به قبض روح ، جان وى را قبض مىكنند و در اين امر كوتاهى و مسامحه نمىنمايند ، بلكه آنچه بدان امر شدهاند انجام مىدهند
( يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ) *
« 1 » ، و اين فرستادگان همان كاركنان و اعوان و انصار ملك الموت هستند و در قرآن كريم يك بار قبض روح به خدا نسبت داده شده ،
( اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها )
« 2 » ، و در جاى ديگر به عزرائيل يا ملك الموت نسبت داده شده ،
( قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ )
« 3 » ، و در اينجا نيز به رسل و ملائكه نسبت داده شده و اينها با هم منافاتى نداشته و در طول هم هستند ، يعنى نوعى تفنّن در مراتب نسبت ، به كار رفته است .
( 62 )
( ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ )
: ( آنگاه به سوى مولاى حقيقيشان كه راست و بر حق است برگردانده مىشوند ، بدانيد كه حكم از آن اوست و او سريعترين حسابرسان است ) ، اين آيه اشاره است به اينكه پس از مرگ ، انسانها برانگيخته شده و به سوى پروردگارشان باز مىگردند و خداى تعالى را به وصف مولاى حق توصيف مىكند ، و با اين وصف به علّت همهء تصرّفاتى كه قبلا ذكر كرده بود ، اشاره مىنمايد كه خداوند اگر مىخواباند و بيدار مىكند و مىميراند و زنده مىنمايد ، و براى اين است كه او مولاى حقيقى و صاحب اختيار عالم است و اين وصف ، هم مولويّت را مىرساند و هم حق بودن مولويّت را بطورى كه هرگز زوال در مولويّت او راه ندارد و ( حق ) از اسماء حسناى خداوند است ، چون او داراى ثبوت ذات و صفات مىباشد و آنگاه مىفرمايد : حكم تنها از آن اوست و بس و براى ديگران حكمى نيست و علّتش هم همان مولويّت و ولايت مطلقه و حقّه حقيقيّه است و لذا حق هرگونه تصرفات در ملك خود دارد و مدبّر امور مخلوقات خويش است و آنگاه در ادامه به
هامش
( 1 ) - سوره نحل ، آيه 50 و 6 سوره تحريم .
( 2 ) - سوره زمر ، آيه 42 .
( 3 ) - سورهء سجده ، آيه 11 .