آنها قبل از وجود و وقوعشان و نيز پس از آن مىباشد ، پس آنچه بوده و هست و خواهد بود با همه تغييراتشان در مقام علم الهى محفوظ هستند و هيچ چيز از او مخفى نمىماند .
( 60 )
( وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَ يَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ بِالنَّهارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى ثُمَّ إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ ثُمَّ يُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
: ( اوست خدايى كه شما را در شب بطور كامل استيفا مىكند و آنچه را در روز كسب مىكنيد مىداند ، آنگاه شما را در روز برمىانگيزد تا بگذرد آن موعدى كه معيّن شده است ، آنگاه بازگشت شما بسوى اوست و سپس شما را به آنچه كه امروز مىكنيد ، آگاه مىنمايد ) .
( توفّى ) گرفتن كامل چيزى را مىگويند و در اينجا و نيز آيه 40 سورهء زمر اين كلمه را در معناى گرفتن روح هنگام خواب استعمال كرده است ،
( اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها )
، ( خداوند نفسها را هنگام مرگ و هنگام خواب بطور كامل مىگيرد ) ، چون مرگ و خواب هر دو در قطع كردن رابطه نفس از بدن مشتركند ، همانطور كه ( بعث ) به معناى بيدار كردن و يا زنده كردن هر دو در رابطهء برقرار كردن بين نفس و بدن شريك مىباشند و اينكه خواب را به شب و بيدارى را به روز مقيّد نموده ، بدان جهت است كه غالبا مردم در شب مىخوابند و در روز بيدارند و گرنه خصوصيّى در خواب شب نيست ، امّا اينكه فرمود : ( مىگيرد شما را ) ، و نفرمود : ( مىگيرد نفس شما را ) به جهت آن است كه حقيقت انسان همان روح اوست و روح جزئى از انسان يا صفت و هيأتى كه عارض بر او شود نيست ، ( جرح ) به معناى كار كردن با اعضاء بدن است و مراد از آن كسب مىباشد و در اين آيه مىفرمايد : خداست كه جان شما را در شب استيفاء مىكند و عالم به تمام اعمال روز شماست و آنگاه در روز شما را بيدار مىسازد تا زمانى كه اجل شما فرا برسد ، پس وقتى آن اجل معيّن رسيد به سوى پروردگار خود باز مىگرديد و اين همان اجل است كه مىفرمايد :
( فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا