چون آنها از روى نخوّت و غرور انتظار داشتند كه پيامبر اغنياء را بر فقراء ترجيح دهد و بينوايانى را كه از صميم دل ايمان آوردهاند از خود براند و امثال اين خواهشهاى بى جا را امتهاى قبلى مثل امّت نوح عليه السّلام نيز از ايشان نموده بودند « 1 » .
از مقايسه اين آيه با آيهء 31 سوره هود بدست مىآيد كه مراد از افراد مورد بحث در اين آيات همان مؤمنين هستند و اگر صريحا آنها را اسم نبرده ، بلكه وصف آنها را ذكر كرده ، براى اين بوده كه بفهماند ارتباط و دوستى آنها نسبت به خداوند در امرى است كه جز خدا كسى در آن دخالتى ندارد ، ( وجه ) به معناى صورت يا روى هر چيز است و قسمت ظاهرى و مشرف هر چيزى را وجه گويند و اين گروه مؤمنان كه صبح و شام به ياد خدا هستند با اعمال شايستهاى كه انجام مىدهند قصد تقرّب و توجّه به سوى پروردگار را دارند و اينكه فرمود : « ما عليك من حسابهم . . . » ، ( حساب ) عبارت است از استعمال عدد و چون تزكيهء اعمال بندگان و معدلگيرى آن ، براى پاداش و كيفر نيز مستلزم حساب است ، لذا رسيدگى به اعمال با نام حساب اعمال ناميده شده است .
و مقصود آنست كه اى پيامبر از تو برنمىآيد كه حساب آنها را رسيدگى كنى و كيفر يا پاداششان دهى ، پس نمىتوانى كسانى را كه رفتارشان خوشايند تو نيست از خود برانى ، چنان كه آنان نيز در شأنى نيستند كه حسابدار اعمال تو باشند و تو از ترس اينكه مبادا مورد اعتراضشان واقع شوى آنها را طرد كنى و ممكن هم هست كه منظور تحمّل حساب باشد ، يعنى مقصود آنست كه سنگينى و وزر و بال اعمال زشت آنان بر تو نيست ، همچنانكه از اعمال تو چيزى بر عهدهء آنان نيست و يا شايد منظور از حساب ، حساب رزق باشد ، يعنى رزق و روزى آنها بر عهدهء تو نيست كه آنها را از خود برانى و از آنها كراهت داشته باشى و با اين كار جزء گروه ستمكاران و داخل در جماعت آنان بشوى .
هامش
( 1 ) - سوره هود ، آيه 31 .