فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ )
« 1 » ، ( آنان كسانى بودند كه خدا آنها را هدايت كرد ، پس به هدايت آنان اقتدا كن و از آنان پيروى نما ) ، و جملهء ( حتى اتيهم نصرنا ) بيان نتيجهء نيكوى صبر انبياء عليه السّلام و نيز اشاره به وعدهء الهى در نصرت و يارى آن جناب است و عبارت ( لا مبدل لكلمات اللّه ) تأكيد نصرت و تأييد حتمى بودن آن مىباشد ، يعنى هيچ تغيير دهندهاى نمىتواند كلمات خدا را تبديل نمايد ، چه از ناحيهء خود او باشد ، مثلا مشيّت حق دربارهء كلمهاى تغيير يافته ، آن را پس از اثبات محو كند و چه از ناحيهء غير او باشد ، پس اين امورى كه تبديل ناپذيرند امورى هستند كه از لوح محو و اثبات خارج هستند و در لسان قرآن اين عبارت دربارهء امورى مثل ( كلمة اللّه ) ، ( قول اللّه ) ، ( وعد اللّه ) و . . . به كار رفته است و اينها احكام حتميّهاى است كه تغيير و تبديل در آنها راه ندارد و در ادامه عبارت ( و لقد جاءك من نباء المرسلين ) تأييد و استشهاد است براى عبارات قبلى و از همين جا استفاده مىشود كه سورهء انعام بعد از بعضى سورههاى مكّى كه شامل قصص انبياء عليه السّلام است ، مانند سورهء شعراء ، مريم ، و . . . نازل شده است ، ( و اللّه اعلم ) ، ( خدا داناتر است ) .
( 35 )
( وَ إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْجاهِلِينَ )
: ( اگر چه رويگردانى آنها بر تو بسيار گران است ( امّا چه مىتوانى كرد ؟ ) ، آيا مىتوانى سوراخى در زمين ايجاد كرده يا نردبانى در آسمان گذاشته و برايشان از دل زمين يا آسمان نشانهاى بياورى ؟ و اگر خدا مىخواست همهء آنها را بر هدايت مجتمع مىنمود ، پس مبادا كه از جاهلان باشى ) ، در اين آيه به پيامبر گرامى خود مىفرمايد : اگر چه كه اعراض آنها بر تو دشوار است و تو مايلى كه همهء آنها هدايت گردند و به وسيلهاى آنها را از اين اعراض منصرف كنى و ليكن دنيا دار اختيار است و آنها بايد خودشان
هامش
( 1 ) - سورهء انعام ، آيه 95 .