شود كه اجل انسان قبل از رسيدن به حدّ طبيعى خود منقضى گردد و اين همان « مرگ ناگهانى » است .
و در اينجا اقوال ديگرى هم گفته شده كه به علّت اشتمال آنها بر فساد مطلب و عدم صحّت آنها و همچنين ضيق وقت به بحث در اطراف آنها نمىپردازيم ، چون كوتاهى عمر اجازه بحث در اطراف صحّت و سقم امثال اين امور را نمىدهد و آن را تجويز نمىنمايد .
سپس در مقام تعجّب و سرزنش مىفرمايد ، آنگاه شما باز هم شك و ترديد مىكنيد ؟
يعنى به فرض كه شما از نظام عظيم خلقت و عالم كبرى در غفلت باشيد ، امّا عذر شما در تشكيك و ترديد دربارهء پروردگار خودتان چيست و به چه عذرى او را نشناختيد ، با اينكه او شما را خلق كرده و براى هر يك از شما اجلى قرار داده است ؟
( 3 )
( وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ وَ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُونَ )
: ( اوست خداوند آسمانها و زمين كه مىداند آشكار و نهان شما را و مىداند آنچه از نيك و بد براى خود اندوختهايد ) ، در دو آيه قبلى آياتى مبنى بر اينكه خداى سبحان معبودى است يگانه كه شريكى در امر خلقت و تدبير ندارد ، ذكر شد ، ليكن با اين حال مشركين خدايان ديگر و شفيعان مختلفى جهت وجوه مختلف تدبير براى خدا قائل شده بودند ، مانند ( إله حيات ) ، ( إله رزق ) و ( إله خشكى ) و ( الهه درياها ) و غير آن ، در حالى كه اوست تنها معبود آسمانها و زمين ، پس خداوند با اين گفتار اين گونه خدايان و شركاء را نفى نمود و آنگاه فرمود : خداوند اعمالى را كه در خفا و پنهانى انجام مىدهيد و نيز اعمالى را كه بىپرده و آشكارا انجام مىدهيد مىداند و همچنين به آنچه كسب مىكنيد آگاه است ، معنى اين جمله عبارت است از حالتى كه نفس انسان در اثر كارهاى نيك و بد آشكار يا نهان به خود مىگيرد ، پس آشكار و نهان دو وصف ظاهرى هستند براى اعمال خارجى و بدنى و ( ما تكسبون ) وصف روحى و معنوى است براى نفوس و