كه قبلا از محرمات خوردهاند ، البته وقتى كه پرهيز كرده و ايمان آورده ، و عمل صالح كنند ، آنگاه پرهيز كرده و ايمان آورند ، پس پرهيز كرده و نيكوئى كنند و خداوند نيكوكاران را دوست مىدارد ) ، اين آيه جواب از سئوال مقدّر است و آن اين است كه با اين همه گناه كه در اين عمل است ، پس مؤمنينى كه قبل از حرام شدن يا قبل از نزول اين آيه مرتكب آن شدهاند ، مثلا شراب خوردهاند ، تكليفشان چيست ؟ و در جواب مىفرمايد ؟ : در آنچه قبلا خوردهاند گناهى متوجّه آنها نيست ، البته به شرطى كه تقوا پيشه كنند و قدر متيقّن از تقوى كه سه بار در آيه ذكر شده است ، حقّ تقواست ، يعنى تقواى شديد و طعام به معناى مطلق خوردنيهاست و يا مطلق حلائل و نيكيها ، كه خداوند طيّبات و محرّمات را براى مردم مؤمن بيان كرده و آنها را آگاه نموده است و منظور از ايمان اوّلى ايمان اجمالى به آن چيزهايى است كه خداوند آنها را بوسيلهء پيامبرش ابلاغ كرده است ، امّا منظور از ايمان دوّمى ايمان تفصيلى ، يعنى ايمان به يك يك احكامى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم از ناحيهء پروردگار خود آورده است ، بطوريكه يكى از آنها را انكار و ردّ نكند و در حقيقت در برابر اوامر و نواهى رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم تسليم شود و منظور از تقوى و احسان اين است كه ، ايمان بعد از ايمان اوّلى احسان مىباشد و احسان به دو معناست ، يكى انجام دادن عمل به وجه نيكو و حسن بدون هيچ قصد سوئى ، دوّم احسانى كه به ديگران هم مىرسد و آن كارهاى پسنديده است كه نفعش عايد غير هم مىشود ، امّا احسان در آيه به معناى اوّلى است ، يعنى اينكه انسان عمل را به قصد رضاى خدا و تسليم بودن در برابر اوامر او انجام دهد و قصد سوئى نداشته باشد .
پس معناى آيه چنين مىشود هر آينه بر كسانى كه ايمان آورده و عمل صالح نمودهاند نسبت به آنچه از شراب نوشيده و يا از ساير محرّمات مرتكب شدهاند حرجى نيست ، امّا به شرطى كه علاوه بر ايمان و عمل صالحشان در جميع مراحل و اطوار خود ، ايمان به خدا و رسول و احسان در عمل را دارا باشند و جميع واجبات را انجام داده و از جميع محرّمات پرهيزكار باشند ، با داشتن چنين فضائلى اگر قبل از نزول آيه تحريم و
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى ) — صفحة 543
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص٥٤٣