اصولا اينها تكبّر نمىورزند ) ، در اينجا قرآن قصد مقايسه بين حالات و روحيات و اعتقادات اهل كتاب با يكديگر را دارد ، مىفرمايد : يهود و مشركان از نظر استكبار و روحيات بسيار شبيه هم هستند ، چون رذايل بسيارى ميان آنها مشترك است ، هر چند بعضى گفتار زشت اختصاص به يهود دارد و مثل اينكه گفتند : ( دست خدا بسته است ) و يا بعضى از نصارى كه گفتند : ( خدا همان مسيح است ) يا گفتند : ( مسيح پسر خداست ) ، امّا به هر جهت يهود و مشركين از جهت شدت تعصب و مكر و خدعه نسبت به مؤمنان و پيمان شكنى و قلّت ايمان آورندگان مانند هم هستند و امّا نصارى هم به جهت اينكه عدّه بيشترى از آنها به اسلام گرويدند و بدون مبارزه و با كمال شيفتگى به اسلام ايمان آوردند ، هم به جهت اينكه آزاد بودند كه ايمان بياورند يا جزيه بدهند و يا محاربه و جنگ كنند ، از جهت مودّت نزديكترين مردم به مؤمنان هستند و علّت آن هم اين است كه اوّلا ) : ميان آنها مردمى عالم متعبّد و زاهد و اهل عبادت وجود دارد ، ثانيا ) : اينها اصولا روش استكبارى ندارند و همين سه امر ( علم ، عبادت ، عدم استكبار ) كليد سعادت آنان و مايه آمادگى آنها براى سعادت و نيكبختى است .
چون سعادت آدمى از نظر دينى به اين است كه بتواند اولا عمل صالح را تشخيص داده و سپس بر طبق آن عمل كند ، امّا يهود اگر چه بين آنها علمائى بودند ، امّا اينها استكبار داشتند و با حق معانده مىكردند و مشركان هم كه اصولا فاقد علماء بودند و از طرف ديگر صفت ناپسند تكبّر و عصبيّت در ميان آنها ريشه دار و مستحكم بود .
( 83 )
( وَ إِذا سَمِعُوا ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاكْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدِينَ )
: ( و هنگامى كه آنچه را بر رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله و سلم نازل شده مىشنوند مىبينى كه چشمهايشان پر از اشك مىشود به جهت آنكه حق را شناختهاند و از اين جهت دلهايشان نرم شده مىگويند : پروردگارا ما ايمان آورديم ، پس ما را هم در گروه كسانى بنويس كه شهادت به حقانيّت دين دادند ) ، يعنى شناخت حقانيّت