عمل كنند و به ياد داشته باشند كه خداوند از آنچه مىكنند با خبر است ، پس در معاشرت با زنان جور و ستم نكنند و آنان را مجبور به چشم پوشى از حقوق خود ننمايند .
( 129 )
( وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ وَ إِنْ تُصْلِحُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُوراً رَحِيماً )
: ( شما هرگز نمىتوانيد در بين چند همسر عدالت را رعايت كنيد ، هر چند كه دربارهء آن حرص به خرج دهيد ، پس چنين نباشد ، يكى از زنان بطور كلى مورد اعراض شما واقع شود و مثل زنى شود كه اصلا شوهر ندارد و اگر اصلاح كنيد تقوا پيشهء خود سازيد ، پس همانا خداوند آمرزنده و مهربان است ) ، يعنى هرگز نمىتوانيد به معناى واقعى حدّ وسط دوستى را در بين زنان خود مراعات كنيد و شيوهء افراط و تفريط را در معاشرت با آنان نداشته باشيد ، اگر چه بسيار هم در اين جهت سعى كنيد ، يعنى بر قرار كردن عدالت حقيقى ( نه فقط رعايت حد واجب شرعى ) امرى است كه هيچ مردى بر آن قادر نيست ، امّا به هر حال بر آنها واجب شد در سلوك بين همسران خود مساوات و برابرى را حتى الامكان رعايت كنند و حق آنها را ضايع ننمايند ، چون علاقه قلبى امريست كه خارج از اختيار مرد است ، امّا در اداى حقوق بشرى زوجيّت نبايد عدالت را فرو گذار كند و دوستى او نسبت به يكى از همسرانش مانع از محبّت به ديگرى نشود كه او را به حال خود بگذارد و توجّهى به او نكند ، پس آن مقدار عدالتى كه تشريع شده و اداى آن واجب است ، عدالت تقريبى در مرحله رفتار است نه در مرحلهء تمايل قلبى ، لذا از مقايسه اين آيه با آيه سوّم همين سوره كه فرمود :
( فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً )
نتيجه نمىشود كه تعدد زوجات در اسلام ملغى است ، خير ، منظور از عدالت چنانچه ذكر شد ، در اين آيه عدالت حقيقى است ، در حالى كه در آيه سوّم منظور ايجاد عدالت تقريبى و اداى واجبات است كه مىفرمايد : اگر نمىتوانيد آن را مراعات كنيد ، پس به يك زن كفايت نماييد ، و در آخر براى تشويق مردان به اينكه هرگاه نشانههاى ناسازگارى را ديدند بى