چون در جنگ بدر امر شما دائر بود بين اينكه اسيران را به قتل رسانيد و يا فديه بگيريد و آنها را رها كنيد ، و حال كه شما فديه را انتخاب كرديد بايد بدانيد ، همين عدّه سال ديگر به جنگ شما خواهند آمد و 70 نفر از شما را به قتل مىرساندند ، امّا شما گفتيد : امروز فديه به درد ما مىخورد و در آينده اگر هم 70 نفر كشته شوند ، شهيد شدهاند و ضرر نكردهاند ، پس علّت شكست در هر صورت از ناحيهء خود شماست و گرنه خدا عاجز از اين نبود كه شما را يارى كند و بر كفّار غلبه دهد ، چون او بر هر امرى تواناست .
( 166 )
( وَ ما أَصابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ )
: ( و آنچه در روز مقابلهء دو گروه ( روز احد ) به شما رسيد به اذن خدا و به قضاى او بود تا بيازمايد اهل ايمان را و تا معلوم شود ، حال آنان كه در ايمان ثابت قدمند ) ، كما اينكه در روز بدر فديه گرفتن در برابر اسراء به اختيار شما بود ، پس روز احد براى آزمايش شما از جانب خدا بود تا مؤمنان از غير آنان باز شناخته شوند .
( 167 )
( وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا وَ قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ )
: ( و تا معلوم شود حال كسانى كه نفاق ورزيدند و چون به آنها گفته شد بياييد در راه خدا جهاد و يا از مال و ناموستان دفاع كنيد ، گفتند : اگر ما به فنون جنگ دانا بوديم از شما تبعيّت مىكرديم . . . ) ، يعنى در دعوت آنان گفته شد ، اگر قصد جهاد در راه خدا را ندارند ، لااقل از حريم خود و مال و ناموس و جانتان دفاع كنيد ، امّا آنها به دروغ گفتند : ما چيزى از جنگ نمىدانيم ، و گر نه شما را يارى مىكرديم ،
( هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ )
: ( اينان در اين زمان به كفر نزديكترند تا به ايمان ، با زبان چيزى را مىگويند كه در دلشان نيست و خدا به آنچه پنهان مىدارند ، داناتر است ) ، در اين جمله كلمه ( افواه ) را آورد ، براى اينكه تأكيد نمايد كه سخنى كه گفتند از زبانشان بيشتر تجاوز نكرد ، و ثانيا ، در