مىكند و مىميراند و خدا به آنچه مىكنيد آگاه و بيناست ) ، پس دورى يا نزديكى به خويشان نه باعث مرگ است و نه باعث نجات ، چون اين امور تنها به يد قدرت الهى وابسته است ، پس از خدا بترسيد و مانند كفّار نباشيد ، چون خدا نسبت به اعمال شما آگاه است .
( 157 )
( وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ )
: ( و اگر در راه خدا كشته شويد يا بميريد ، همانا آمرزش خداوند و رحمت او بهتر از همه چيزهايى است كه در زندگى دنيا مىتوانيد براى خود فراهم كنيد ) ، قتل را جلوتر از موت ذكر كرد ، چون كشته شدن در راه خدا نزديكتر است به مغفرت خدا تا مردن و مراد از ( ما يجمعون ) مال و ملحقّات آن است كه مهمّترين هدف در زندگى دنياست .
( 158 )
( وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى اللَّهِ تُحْشَرُونَ )
: ( و اگر بميريد يا كشته شويد ، همانا بسوى خدا محشور خواهيد شد ) ، پس در هر صورت نهايتا مرجع شما همان جوار الهى است .
( 159 )
( فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ )
: ( پس به سبب رحمتى از جانب خدا با آنان مهربان و خوشخوى هستى ) ، يعنى رحمت خدا رسول اللّه را نسبت به آنان نموده و آنحضرت آنقدر مهربان است كه حتى زمانى كه به آن جناب اعتراض مىكنند كه تو ما را به هلاكت افكندى ، باز هم نسبت به آنان تندى و خشونت نمىكند ،
( وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ )
: ( و اگر تند خو و سخت دل بودى مردم از پيرامون تو متفرق مىشدند ) ، ( فظّ ) يعنى جفا كار و بىرحم و ( غليظ القلب ) يعنى بدون رقّت و رأفت بودن ، و سنگدلى و مسلّما اگر پيامبر چنين رفتارى داشت مردم از گرد او پراكنده