( 155 )
( إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا وَ لَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ )
: ( همانا كسانى از شما كه در روزى كه دو گروه با هم مواجه شدند ( در جنگ احد ) به شما پشت كردند ، به تحقيق شيطان آنها را به سبب نافرمانى و بد كرداريشان به لغزش افكند ، امّا خداوند از آنها درگذشت ، همانا خداوند آمرزنده و بردبار است ) ، يعنى كسانى كه هنگام جنگ رويگردان شدند ، شيطان آنها را به لغزش افكند و علّت آن هم بديهايى بود كه مبنى بر هواهاى نفسانى آنها بود ، امّا خداوندى كه گناهان بندگان را مىپوشاند و در عقاب كسانى كه بدى كردهاند شتاب نمىكند ، از اين عدّه در مىگذرد ، چون بسيار آمرزنده و بردبار است .
[ آيهء ( 164 - 156 ) عفو از مردم و مشورت با آنان ]
( 156 )
( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ إِذا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَ ما قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ )
: ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد شما مانند كافران نباشيد كه به برادرانشان گفتند : اگر خويشان و برادران ما به سفر نمىرفتند يا به جنگ حاضر نمىشدند ، نمىمردند و كشته نمىشدند ، اين اباطيل را خداوند حسرت دلهاى آنان قرار مىدهد ) مراد از ( الذين كفروا ) خود كفارند نه منافقان و ( ضرب فى الارض ) كنايه از مسافرت است و ( غزى ) جمع غازى به معناى جنگجو مىباشد و در جمله ( ما ماتوا و ما قتلوا ) بيانى است ناشى از جهل ، چون دورى شخصى از خانواده و بستگانش و شركت در جنگ نه او را مىميراند و نه زنده مىكند ، بلكه احياء و اماته از شئون خداوند متعال است ، امّا در اين جمله ( موت ) مقدم بر ( قتل ) آمده تا ( نشر و لفّ ) در كلام رعايت شود و چون در جملهء اوّل هم ابتدا مسافرت آمده كه معمولا مرگ در آن طبيعى است و بعد جنگ آمده كه معمولا مرگ در آن به كشته شدن است و شايد هم چون موت امرى طبيعى و عادى است مقدّم بر كشته شدن آمده و اين سخن آنان به عذاب قلبى و نقمت منجر مىشود كه مقدمهء عذاب است ،
( وَ اللَّهُ يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ )
: ( و خداست كه زنده