است و ايشان در آن جاودانه خواهند بود ) پس همانطور كه برگزيدن لذّت فانى دنيوى كه اثر سعادت آن در دنيا ظاهر مىشود ، مستلزم تحمّل تبعات و پيامدهاى آن در آخرت است ، به همين صورت تقوى هم اثر عبادت دنيوى است و باعث جاودانگى انسان در بهشت جاودان مىگردد ،
( وَ أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ )
: ( و همسران پاكيزه ) و متقين در آخرت از همسرانى پاك برخوردار مىشوند و اگر از همه لذّات دنيوى مسأله زوجيّت را مطرح نمود به جهت آنست كه در نزد انسان از بزرگترين لذّات جسمى ازدواج و مواقعه است ،
( وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ )
: ( و خشنودى خدا ) يعنى خداوند از آنان راضى است و اين بالاترين نعمتها است و ( رضا ) يعنى سازگارى با نفس به گونهاى كه نفس از آن امتناع نداشته باشد و رضاى پروردگار بوسيله طاعت او حاصل مىشود و در آخرت خداوند از بنده متّقى خود راضى است ، چون او در دنيا اطاعت پروردگار خويش را نموده و بنده هم بواسطه نيل به نعمات جاودان اخروى كه در نتيجه طاعت پروردگار حاصل شده از ثمرهء عبادت خود راضى است و اين نعمتها را در برابر طلب رضاى الهى كسب نموده است ،
( رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ )
« 1 » ، ( خداوند از آنها راضى است و آنها هم از خدا راضى هستند ) ،
( وَ اللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ )
: ( و خداوند به احوال بندگان بينا است ) پس فرق بين مؤمن و كافر مبتنى بر بيهودگى و گزاف نيست ، بلكه مبنى بر فرق بين تقواى مؤمن و فسق كافر است ، چون لذائذ دنيوى از قبيل غذا و نكاح كه به جهت حفظ نوع بشر از انقراض و تغذيه بدن در اختيار مؤمن و كافر قرار دارد ، امّا اين نعمتها محدود به مدّت اندك زندگى دنياست و لذا انسان آخرت هم همان انسان دنياست ، ما يحتاج آخرتش هم همان ما يحتاج دنيوى است و آنچه در دنيا وسيله كمال او بوده ، در آخرت هم هست و تنها فرق دنيا و آخرت در باقى بودن آخرت و زوال و فناى دنياست ، پس سعادت انسان در آخرت به دستيابى به لذائذى است كه در دنيا هم طالب آنها بود ، چون لذائذ محدود و
هامش
( 1 ) - سوره بيّنه ، آيه 8 .