و از طرف ديگر طريق فطرت خود آنان و فطرت ديگران است كه عليه عمل زشت آنها شورش مىكنند و خواب راحت را از آنان سلب مىنمايد و دودمانشان را ويران مىكند ،
( وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً )
« 1 » ، ( و چون بخواهيم اهل قريهاى را هلاك كنيم ، ياغيان شهوت پرست را وامى داريم تا در آن قريه به فسق و فجور بپردازند و در نتيجه عذابشان قطعى گردد و آن وقت آنجا را زير و رو مىكنيم ) ،
( وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ )
: ( و اگر توبه كنيد ، اصل سرمايهتان براى شما حلال است ، نه ظلم كردهايد و نه به شما ظلمى شده است ) اين جمله تأييد سخنى است كه قبلا گفتيم كه بعضى از مؤمنان بعد از آمدن حكم تحريم ربا هنوز هم دست از ربا خوارى برنداشته بودند و مىفرمايد : اگر توبه كرديد اصل سرمايهتان را از بدهكار بگيريد و بهره را رها كنيد و نه با گرفتن ربا ظلم كنيد و نه با گرفتن اصل پولتان به شما ظلم شده باشد ، پس آيه دلالت مىكند بر امضاء تأييد اصل مالكيت نسبت به اصل مال و ثانيا امضا و تائيدى بر همه اصناف معاملات و انواع كسب مىباشد ، چون به چنين مالى ( رأس ) يا سرمايه گفته مىشود .
( 280 )
( وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ )
: ( و اگر بدهكار شما در تنگدستى و فشار است بايد او را مهلت دهيد تا گشايشى برايش حاصل شود . . . ) ( ميسرة ) به معناى تمكّن و دارا شدن است در مقابل ( عسرت ) كه به معناى فقر و تنگدستى است و اين آيه اگر چه مطلق است و ليكن قهرا منطبق با مورد ربا است ، چون معمول بود كه وقتى مهلت قرض به پايان ميرسيد و طلبكار از بدهكار مطالبه قرض مىنمود ، بدهكار مىگفت : مدت بدهى مرا تمديد كن و من در مقابل ، فلان مقدار به پول اضافه مىكنم و آيهء شريفه از اين افزايش مقدار ربا نهى مىكند و امر به مهلت دادن مىنمايد ،
( وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ
هامش
( 1 ) - سوره اسراء ، آيه 16 .