تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ )
: ( ولى در كنار مسجد الحرام با آنان نجنگيد ، مگر اينكه آنان در آنجا با شما جنگ را آغاز كنند ) اين امر براى حفظ حرمت مسجد الحرام كه حرم امن الهى است مىباشد ، امّا اگر آنان شروع به كارزار كردند شما هم بايد با آنان مقابله كنيد ،
( فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ )
: ( و اگر آنان با شما جنگ را آغاز كردند ، شما هم با آنها بجنگيد كه سزاى كافران همين است ) و آنان كسانى هستند كه مراعات هيچ علاقه خويشى و عهد و پيمان و حرمتى را نمىكنند ، پس حرمت مسجد الحرام را هم حفظ نمىنمايند .
( 192 )
( فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ )
: ( پس اگر دست برداشتند شما هم از جنگ دست بكشيد كه خدا آمرزنده و مهربان است ) كلمه ( انتهاء ) به معناى خوددارى از عمل است و منظور اينجا خوددارى از جنگ در كنار مسجد الحرام مىباشد نه از مطلق قتال .
( 193 )
( وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ )
: ( و با ايشان بجنگيد تا به كلّى فتنه ريشه كن شود ) و فتنه در اينجا به معناى شرك و بت پرستى است كه مشركين مردم را وادار به بت پرستى مىكردند و آنها را با آزار و اذيّت از دين حقّ باز مىداشتند ،
( وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ )
: ( و دين تنها براى خدا باشد ) براى دعوت بسوى دين حق تا نظام الهى و احكام او برقرار شود و باطل نابود گردد ( از هر قسم شريعتى كه مخالف شريعت الهى باشد ) پس اين آيه دلالت دارد كه قبل از قتال بايد مردم را دعوت كرد ، اگر پذيرفتند كه مطلوب حاصل است ، و اگر ردّ كردند آن وقت ديگر ولايتى ندارند و خدا كه بهترين ياور و ولى مىباشد ، سرپرست ايشان نيست ، چون خدا تنها ياور مؤمنان است ،
( فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ )
: ( و اگر بطور كلى دست از جنگ برداشتند ، ديگر هيچ خصومت و دشمنى نيست مگر عليه ستمكاران ) لذا اگر دست از فتنه برداشتند و مانند شما ايمان آوردند با آنان جنگ نكنيد ، چون سبب قتال دشمنى بود و حالا كه آنها دست از