بپردازد ) ، و اين حكم براى تحقق صفاى قلب بين دو طرف بوده ، لذا قصاص به ديه تبديل مىشود ، چون در عفو لذّتى است كه در انتقام نيست ،
( ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ )
: ( اين مورد تخفيف و رحمتى از ناحيهء پروردگارتان مىباشد ) يعنى حكم انتقال از قصاص به ديه بخاطر تخفيف به شماست و به همين جهت تغيير پذير نيست ، پس صاحب خون نمىتواند بعد از عفو ، پشيمان شده و از قاتل قصاص نمايد ،
( فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ )
: ( پس اگر كسى بعد از عفو ، تجاوز كرده و قصد قصاص نمايد ، پس براى او عذابى دردناك خواهد بود ) يعنى اگر صاحب دمّ بخواهد پشيمان شود و بعد از عفو طلب قصاص كند ، آنوقت خود او هم متجاوز است و عذابى دردناك براى او خواهد بود .
( 179 )
( وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ )
: ( و شما را در قصاص حياتى است اى خردمندان ، شايد كه شما تقوى داشته باشيد ) اين جمله به حكمت تشريع حكم قصاص اشاره مىكند و از بليغترين آيات قرآن از نظر نحوهء بيان ، و خلاصهترين آيات قرآن از جهت استدلال ، و لطيفترين آنها از جهت معنى و دلالت به مدلول خويش است و اين جمله بسيار كوتاه و با الفاظ بسيار آسان ذكر شده ، معرفه آوردن قصاص و نكره آوردن حيات براى دلالت بر اين مطلب است كه نتيجه يعنى حيات اوسع و اعظم از قصاص است ، يعنى نتيجه قصاص و بركات آن دامنه دارتر و عظيمتر از آن است كه با زبان گفته شود .
و اين جمله شامل لطائف بسيارى است كه در اين مختصر نمىگنجد ، اما در بلاغت گوى سبقت از تمام جملات بليغ و فصيح ربوده است و آوردن جمله ( لعلكم تتقون ) براى آنست كه بگويد ، هر چند حكم عفو كه قبلا آمد تخفيف و رحمتى است نسبت به قاتل و ليكن مصلحت عموم تنها با قصاص تأمين مىشود و قصاص است كه حيات را ضمانت مىكند نه عفو و گرفتن ديه ، و نه هيچ چيز ديگر و شما با حكم قصاص با تقوى مىشويد و از قتل مىپرهيزيد و اين جمله به منزلهء تعليل است ، براى تشريع حكم قصاص كه باعث