( 168 )
( يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً )
: ( اى مردم از آنچه در زمين است بخوريد ، در حالى كه حلال و پاكيزه است ) خطاب به همه مردم است كه مؤمن مىباشند تا آنچه را خدا حلال دانسته بر خود حرام نكنند و همچنين مشركين چون آنها هم از روى افتراء به خدا نسبت مىدادند كه چيزهايى را حرام نموده است ، در حالى كه حلال بودند و حلال و طيب افادهء مباح بودن به طور عموم را مىكند و ( حلّ ) به معناى آزادى عمل و اثر و ( طيّب ) به معناى ملائم با نفس و طبع است ، يعنى امر مطبوع و مطلوب ،
( وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ )
: ( و از گامهاى شيطان پيروى نكنيد ) خطوات جمع ( خطوة ) به معناى گام است و مراد از گامهاى شيطان امورى است كه نسبت به شرك و دورى از خدا جنبهء مقدمه را دارد ، و اين جمله تقييد آن اباحهء عام است ، يعنى خوردن آنچه خدا حرام كرده يا نخوردن آنچه خدا حلال كرده است ، پيروى از شيطان مىباشد و خداوند از پيمودن گامهاى شيطان يعنى قدم نهادن در مسير قدم شيطان نهى نموده است ،
( إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ )
: ( همانا او براى شما دشمنى آشكار است ) اين از لطف و مهربانى خدا نسبت به بندگان است كه دشمن آنان را به آنها مىشناساند و دشمنى شيطان بر انسان آشكار است وقتى انسان دشمنش را بشناسد اقتضاء مىكند كه خود نيز در موضع دشمنى با شيطان قرار بگيرد و به اين ترتيب از مكر و شرّ و وسوسهء شيطان ايمن مىشود .
( 169 )
( إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ )
: ( شيطان منحصرا شما را به بدى و فحشا وا مىدارد ) سوء و فحشاء در عمل مصداق پيدا مىكند ، امر به معناى تحميل ارادهء آمر بر مأمور است و امر شيطان وسوسه اوست ( سوء ) به معناى هر چيز مورد تنفّر انسان است كه از نظر اجتماع بد و زشت مىباشد و اين سوء در صورتى كه از حدّ خود بگذرد مبدّل به ( فحشاء ) مىشود ،
( وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ )
: ( و وامىدارد به اينكه سخنان بىدليل را به خدا نسبت دهيد ) پس سخن بدون علم و بىدليل انسان را به سوى اختلاف و تفرقه و بدى و زشتى مىخواند ، لذا دعوت شيطان منحصر است در دعوت به