و بادها آن ابر را منتقل مىكنند ، سپس فشرده مىشود تا باران يا برف يا تگرگ بر زمين ببارد و آن را بروياند و در زمين انواع جانوران را پراكنده مىكند ،
( وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ )
: ( و گرداندن بادها ) و آن راندن باد از سويى به سوى ديگر است تا جبهههاى هوا ، از تفاوت دما بين آسمان و زمين يا دريا و آسمان به جهت تفاوت درجهء حرارت بين شب و روز ، تشكيل شوند و موجب نزولات آسمانى گردند و همچنين باد دانههاى گياهان را از جايى به جاى ديگر مىبرد تا عمل لقاح در گلها و درختان انجام شود ،
( وَ السَّحابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ )
: ( و ابرهائيكه بين آسمان و زمين مسخّرند ) ابرها ، بخار آب فشرده هستند كه وقتى بالا مىروند ابر را مىسازند و اگر نزديك زمين باشند مه هستند ،
( لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ )
: ( به تحقيق نشانههايى براى مردمى هستند كه تفكر و تعقّل مىكنند ) يعنى دلايلى هستند براى گروهى كه تفكر آنها را بسوى ايمان مىخواند ، عقل ادراك تام و كامل شيىء است و عقل حقّ را از باطل جدا مىكند و انسان را به جانب خداى حق و خالق مدبّر دلالت و هدايت مىنمايد .
( العقل ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان ) « 1 » .
در اين آيه و آيه قبل براهينى بر وجود خدا و توحيد او ارائه مىشود ، برهان اول ) : از راه پيوستگى نظام عالم و اينكه همهء آنها در حكم واحدند ، پس خالق آنها نيز واحد است و از راه نظام منحصر به فرد عالم به وجود يگانگى خدا استدلال نموده است ، برهان دوم ) : از طريق وحدت حقه حقيقيّه خود ( اللّه ) است كه خود برهان موجودات مىباشد و در وجود خود بىنياز از برهان مخلوقات مىباشد ، برهان سوّم ) : از راه احتياج انسان است كه خداوند هر چه در آسمان و زمين است مسخر او گردانده تا او به سعادت دنيا و عقبى برسد « 2 » .
هامش
( 1 ) - روايت : عقل آنست كه بسبب آن خداوند عبادت شود و بهشت حاصل گردد .
( 2 ) - اين قسمت از اصل تفسير الميزان آورده شده است .