معناى مقابلهء نيكى با نيكى است و خداى سبحان كه قديم الاحسان است ، هر احسانى كه به كسى بكند از احسان و نيكى اوست و احدى حقّى به عهدهء او ندارد تا او شكر آن را به جا آورد ، و ليكن در عين حال خودش اعمال صالحه بندگانش را با اينكه همان هم ناشى از احسان اوست به آنان ، مع ذلك آن را احسان بنده به خودش خوانده و خود را شكر گزار بندهء نيكو كارش ناميده و اين خود احسانى است مزيد و فوق احسان ، و گفته شده كه مسلمانان گمان مىكردند كه سعى بين صفا و مروه عملى است كه مشركين آن را ابداع كردهاند ، پس خداوند اين آيه را نازل كرد تا توهّم آنها را بر طرف نمايد و گفته مىشود قبلا دو بت بر روى آن دو كوه بود و مسلمانان در ابتداى امر در مورد سعى بين آن دو كراهت و اشكال داشتند .
( 159 )
( إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى )
: ( بدرستى كسانى كه آنچه را ما از دلايل آشكار و هدايت نازل كرديم كتمان مىكنند . . . ) يعنى آنچه از معارف و احكام كه دين الهى شامل آنهاست پنهان مىكنند مثل يهود كه بشارت به نبوت محمّد صلّى اللّه عليه و إله و سلم را مخفى و انكار مىكردند ،
( مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتابِ )
: ( بعد از آنكه آن را براى مردم در كتاب روشن ساختيم ، . . . ) يعنى كتمانى كه يهود كردند بعد از آن بود كه آيات نامبرده به گوش مردم رسيده و عوام آن را شنيده بودند ، امّا بعد چون بيان حق با مصالح فاسدهء احبار و علماء يهود و نظام فاسدى كه بر اساس هواهاى نفسانى خود ساخته بودند و به خلاف وحى و دين بود ، منافات داشت آنها اين آيات را كتمان كردند و باعث اختلاف و تفرقّه مردم در راه دين و هدايت شدند ، پس اختلافات به تمايلات نفسانى علماى يهود برمىگردد ، كه مطالب كتاب مقدّس را تحريف كردند تا حكومت فاسدهء خود را مطابق نفسانيات خويش ادامه دهند ،
( أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ )
: ( آنان را خدا و همه لعنت كنندگان ، لعنت مىكنند ) لعنت خدا به اين معناست كه خدا آنها را از رحمت خود دور مىكند و لعنت لعنت كنندگان به معناى درخواست