و از آن طرف نيز ژنرال بسقويچ سردار روس از اردوى خود با لشكرهاى نظام از سواره و پياده دستهدسته فوجفوج در حركت آمده مرئى و مشهود نايب السلطنه و ساير لشكر مىشدند و محقق شد كه قريب به بيست هزار لشكر مستعد در پيش سردار روس موجود مىباشد و لشكر ايران نيز در اين روز كه در ميدان رزم ايستاده بودند قريب به سى و پنج هزار از نظام و غير نظام بودند ، لشكريان روس به آهستگى پيش آمد ، در پناه سنگرها و گودالها و جاهاى پستى كه توپگير نبود و مهندسين ايشان دو سه روز پيش تعيين كرده بودند ايستادند و قدرى از سوار نظام و غيرنظام آنها در مقابل ميسرهء لشكر ايران در صحرا ايستاده بود .
در مقابل ميمنهء لشكر ايران از ميسرهء لشكر روس كسى نبود و چنان اتفاق افتاده بود كه جميع توپخانهء لشكر روس و صالدات نظام ايشان در مقابل قلب لشكر ايران ايستاده بودند و سرپنجهء علم به صورت شير و خورشيد كه به نشان پادشاه ايران منقش است در بالاى سر نايب السلطنه و شاه مرحوم افراخته شده بود و به حفظ آن اعلام محمد امين خان قاجار سركشيكچى باشى ولد محمد حسن خان قاجار با غلام پيشخدمتان و غلام تفنگچيان و غلامان خاصه مأمور بودند و به محافظت وجود نايب السلطنه و شاه مرحوم اشتغال مىنمودند و در قلب جاى داشتند به سردار روس محقق شده بود كه جحا و مقرّ نايب السلطنهء مرحوم در زير آن علمهاى معين است و به اين جهت جميع قوهء خود را از توپخانه و صدالدات متوجه دفع و رفع آن اعلام كرده منتظر فرصت ايستاده بود . در اين وقت معلوم شد كه لشكر روس از محل و مقامىكه معين و مشخص كرده ايستادهاند پا پيشتر نخواهند گذاشت و لشكر ايران نيز كه صفوف خود را آراسته و نظام خود را بسته و ايستادهاند يا بايد بر سر لشكر روس روند يا بايد از مقام خود حركت ننموده منتظر باشند تا از لشكر روس چه خواهد ظاهر شد و احتمال كلى مىرفت كه اگر ده روز هم از شكر ايران اقدام به مصاف نشود از لشكر روس حركتى واقع نگردد .
بنابراين حكم از نايب السلطنه به حركت لشكرها بر سر لشكر روس صادر شد و لشكرهاى نظام به نواختن طبلهاى بزرگ و شيپورهاى جنگ و توپخانهء مباركه نيز به نواختن شيپور حركت در حركت آمده و صداى نقاره و كرنا و دهل از لشكرهاى بىنظام
تاريخ نو ( شامل حوادث دوره قاجاريه ) ( فارسى ) — صفحة 58
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص٥٨